zdjęcie Autora

16 lutego 2015

Grzegorz Adametz

Bajki z Pustki wysnute

Gdy w moim życiu pojawił się syn, zapragnąłem, by dostawał ode mnie to, co lubi. A co lubią dzieci? Między innymi lubią, gdy opowiada się im bajki.

O tym, że opowiadać umiem, przekonany byłem od początku. Powstało jednak pytanie: jakie bajki opowiadać. Zacząłem więc przypominać sobie, jakie bajki ja lubiłem najbardziej, a okazało się, że i dziś te bajki właśnie lubię.

Odnalazłem zbiór „Bajek ludów północy”, przełożony z rosyjskiego przez Jana Brzechwę i wydany w latach osiemdziesiątych. Bajki te są dla mnie doskonałym nośnikiem wartości nihilistycznych. Nihilistą nazywam kogoś, kto zwraca uwagę na czym stoi, dlatego jego wartości konstytuują się oddolnie. Są wybierane instynktownie, wyprowadzane z krwi i kości. Wiadomo, że są nimi życie, siła, witalność, moc, ale też prawda, uczciwość i wolność… pustka - jako ekstremum możliwości.

Najbardziej poruszają mnie opowieści osnute wokół toposu równowagi sił. Dla wielu pierwszym skojarzeniem z równowagą jest statyka. Statyczna równowaga pozwala jednak jedynie na opis scenerii, a przecież opowieści, o których piszę, nie pozbawione są wartkiej fabuły.

Szeroko znane, zwłaszcza wśród umysłów zwróconych na wschód, jest pojęcie równowagi dynamicznej. Taka równowaga zawiera już w sobie potencjał fabularny. Droga wahadła od jednego ekstremum do przeciwnego daje możliwość rozwinięcia akcji od punktu początku do zakończenia. Jednak konflikty, przedstawiane przez bajki z pustki wysnute, kończą się Zgodą. Zgodą, która jest powrotem do punktu wyjścia. Jaskrawym przykładem takiej opowieści jest bajka narodu Nieńców „Dwa niedźwiedzie”. Streszczam ją zwięźle poniżej:

Brunatny niedźwiedź poszedł na długi spacer, aż zaszedł nad Brzeg morza. Idąc brzegiem spotkał białego niedźwiedzia. Pobiły się o to, czyj jest brzeg. Zmęczyły się bójką. Wspomniały wspólnych przodków. Zgodziły się, że brunatne niedźwiedzie żyją w lesie, a białe na morzu i każdy wrócił do siebie.

Przedstawiany konflikt nie zostaje rozwiązany w tym sensie, że udzielona zostaje odpowiedź na zawarte w nim pytanie (W wypadku niedźwiedzi - czyj jest brzeg?) lub że wypracowany zostaje kompromis (np.: dzisiaj mój, jutro twój). Tak więc pytam, pytam i pytam, a odpowiedzi nie dostaję. Rozumiem i przestaję pytać, a gdy znów pytanie przyjdzie mi do głowy, to znów będę pytał, aż zrozumiem. Konflikt zanika, gdy traci na znaczeniu.

Bohaterowie będący w konflikcie pogłębiają swoje zrozumienie sytuacji i osiągają jej akceptację. Czy stają się przez to lepsi? Nie, przecież już tacy byli. Może po prostu nauczyli się czegoś? Może, ale równie dobrze mogą o tym zapomnieć, jak o tym pamiętać. Niedźwiedzie spotkawszy się po raz kolejny na brzegu, znów będą miały okazję się pomocować. Konflikt nie był im więc potrzebny, by znów byli sobą, bo są sobą również w sytuacji konfliktowej.

Tak więc w bajce nihilistycznej nie dzieje się nic; nawet zmiana jest złudzeniem. Bajka z pustki wysnuta opisuje jakieś powtarzające się zaburzenie, ciekawe z tego względu, że może przydarzyć się każdemu. To powtarzające się zaburzenie nie jest zaburzeniem równowagi sił. Bohater, ulegając swym popędom, zrywa tymczasowo więź ze źródłem wiedzy. To powtarzające się zaburzenie jest częścią równowagi sił. Jest tylko fluktuacją. Tym, którzy w bajkowym świecie odnajdą odniesienia do własnych przeżyć, bajka ułatwia zrozumienie drogi do i od sytuacji konfliktu, a przez to umożliwia refleksję, w którym miejscu się znajdują.

Czy możemy zatem wyobrazić sobie dynamiczną równowagę z jednym ekstremum, czy raczej jest już ona statyczną równowagą? Myślę, że nihilistyczny topos równowagi sił objawia równowagę równocześnie stałą i zmienną. Jej dynamika i statyka uzupełniają się, gdyż w pustce różnica ta nie zachodzi.

Korekta przez: ()


komentarze

[foto]

1. Małgorzata Jaskłowska, autorka Niedźwiedzi • autor: Wojciech Jóźwiak2015-03-15 18:13:56

Pozwoliłem sobie dołączyć drzeworyt pani Małgorzaty Jaskłowskiej przedstawiający niedźwiedzią rodzinę. Dziękuję Autorce za zgodę.

Komentowanie wyłączone wszędzie od 1 sierpnia 2020.

x

Szybki przegląd Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- hasło
Zaloguj
Pomiń   Zapomniałem/am hasła!

Zapisz się (załóż konto w Tarace)