Przejdź do Taraki mobilnej! - masz wąski ekran.
zdjęcie Autora

04 kwietnia 2016

Wojciech Jóźwiak

z cyklu: Auto-promo Taraki 4 (odcinków: 85)

Brunatny, czyli potęga języka

Kategoria: Symbole
Tematy/tagi: historiajęzykikolory

« Wiosenna pełnia, bogowie wstają Dziewiętnaście lat Taraki »


„Brunatna fala się podnosi.” „Brunatne koszule” SA czyli Sturmabteilung, Oddziałów Szturmowych NSDAP. Tylko właściwie jaki to był kolor i skąd się wziął?


Wzięte z...

Kolor tych mundurów jaki widać zdjęciach nazwalibyśmy raczej „piaskowym”, to bardziej beż niż brunatny. Na stronie „Lista kolorów” polska Wikipedia zamieszcza wśród innych próbkę brunatnego:

brunatny
#70201F ciemnobrązowy z dodatkiem szarości

Prawda, że inny?

Piaskowe i lekkie (same „koszule”) mundury SA były wzięte z demobilu po I wojnie: były to niepotrzebne już do niczego mundury dla kolonialnych oddziałów niemieckich w Afryce. Kolorem nawiązywały do tamtejszego krajobrazu, bardziej pożółkłego niż zielona Europa.

Jak zwięźle powiada Wikipedia niemiecka, „Als politische Symbolfarbe steht Braun historisch für den Nationalsozialismus.” (Jako symboliczny kolor w polityce, brązowy historycznie oznacza narodowy socjalizm.) Nazwanie tamtego afrykańskiego piaskowego koloru po niemiecku „braun” było już pewnym naciąganiem, bo jednak językowa norma jest taka, że „braun” to po prostu nasz brązowy. (Niemieckie słowo „braun” ma trzy polskie odpowiedniki: brązowy, brunatny i bury.) Afrykańsko-piaskowy kolor tamtych mundurów jeśli był brązem, to skrajnie jasnym. Słowa „braun” użyto jednak, jak się domyślam, z powodów brzmieniowej, fonetycznej symboliki: brzmi ono krótko, zwięźle, „po męsku” i stanowczo jak rozkaz, a ów skromny kolor sugeruje oszczędny minimalizm. Jednocześnie jest to popularne nazwisko i raczej ludowe, więc odwołujące się do narodowej solidarności. Coś jak nasze Bury, którego jest ścisłym odpowiednikiem.

Słowo „brunatny” w polskim gra inaczej, ponieważ natrętnie aliteruje ze słowem brudny. Co dalej pociąga cała paletę skojarzeń z brudem, nieczystością, skalaniem i kałem. Więc dla ruchu narodowo-socjalistycznego akurat u nas było złą reklamą i ta „poetyka” wciąż jest twórczo eksploatowana.

Warto byłoby przebadać, jak z tym bywa w innych krajach i językach. Bo np. po rosyjsku kolor „brązowy, braun, brown” nazywa się koriczniewyj czyli „cynamonowy” – co otwiera całkiem inną skalę skojarzeń. A termin koricznieworubaszeczniki, „brunatnokoszulowcy” nie brzmi wcale złowrogo. Podobnie działo się ze słowem „faszyzm”, które zabarwiało się w uszach słuchaczy skojarzeniami z aliterującym słowem „fałsz”, wspólnym wielu językom. („Faszyzm” od tego samego, co „faszyna”, czyli witki, rózgi; od rózg liktorskich.)

Tutaj okno się otwiera na dziedzinę (chyba) zupełnie nieznaną, mianowicie wykorzystywanie – pozytywne i negatywne – fonetycznej symboliki w mowie politycznej. Temat na doktorat albo na katedrę.

Auto-promo Taraki 4: wstęp na końcu

Starsze teksty z tego cyklu w blogach:
Auto-promo 3
Auto-promo 2
Auto-promo
Auto-promo Zero.


« Wiosenna pełnia, bogowie wstają Dziewiętnaście lat Taraki »

komentarze

[foto]

1. Pewne rzeczy nie są takie oczywiste • autor: Radek Ziemic2016-04-04 09:28:02

Brunatny nie musi się kojarzyć z brudnym. Mnie nie kojarzy się, nie tylko w brunatnych koszulach, ale i w brunatnym niedźwiedziu czy węglu. A co do krótkości niemieckiego braun czy zwartości, to niemiecki ma znacznie więcej krótkich słów niż Polski: gelb (żółty), rot (czerwnony), weiss (biały), schwarz (czarny), gru′′n (zielony) itd. Ja bym nie symbolizował brzmienia, bo to jest próba odebrania mu jego wyjątkowości, niepowtarzalności, jedyności. Tak słów, jak i języków. Owszem, można to jakoś wiązać z narodowym charakterem itd., zastanawiać się nad różnicami w systemach fonologicznych poszczególnych języków, ale to powinno być bardzo ostrożne.
[foto]

2. A jeśli chodzi o • autor: Radek Ziemic2016-04-04 09:32:06

koricznieworubaszeczników

to ja tu dostrzegam złowrogą groteskę. Jak z Witkacego.

3. oliwa • autor: Jerzy Pomianowski2016-04-04 10:42:39

Kiedyś zajmowałem się praktycznie drukiem barwnym. Ten kolor munduru to o ile pamiętam nazywa się "oliw". Barwy zanieczyszczone (z dodatkiem czerni) dzieliło się na oliwy (żołcien przybrudzona), granaty (niebieski przybrudzony) i brązy (czerwień z czernią).
Oczywiście te podstawowe czerwony, żółty i niebieski występują w rożnych odcieniach więc wszelkich brązów jest wiele. Z kolei mieszanie zabrudzonych daje np oliwkowe brązy, itd.
Nazwy "brunat" chyba w drukarstwie się nie używa, może w krawiectwie. zbyt ogólna.
[foto]

4. Oliw! • autor: Wojciech Jóźwiak2016-04-04 11:04:24

"Oliw"! No właśnie. "Oliwkowa fala się podnosi", "Piaskowa fala wzbiera" -- w ogóle nie ma w tym grozy, jaka jest w "brunatnej fali". Kto by się bał piasku i oliwy. To przykład, jak język nami manipuluje, właściwie jego dysponenci nami manipulują.

PS. ad Radek Ziemic: użycie słowa "brunatny" jest w polskim faktycznie ograniczone do tych trzech egzemplarzy: brunatne mogą być (1) niedźwiedzie, (2) węgiel, (3) mundury hitlerowców.

5. może NSDAP lubiła inny odcień • autor: Jerzy Pomianowski2016-04-04 11:18:37

Trzeba by sprawdzić czy któraś z formacji "nazistowskich" nie używała koszul "bardziej brunatnych", tego było sporo oprócz SA. NSDAP coś tam nosiła również.
[foto]

6. NIEWINNE KOLORY • autor: Radek Ziemic2016-04-04 17:41:13

Brunatny może być mocz, barwnik z mątwy, gaz (tlenek azotu). Te trzy - koszule (nie: koszula, choć w innym znaczeniu też może być), węgiel i niedźwiedź, to połączenia stałe. Do tego jeszcze hiena brunatna. Karaczan brunatny (to nie jest nazwa gatunkowa). 
A tu krzyżówka z częstym użyciem "brunatny" i "brązowy":
http://szarada.net/krzyzowki/pokaz/brunatny-u-podgrzybka-o-brazowej-siersci-to-reks/
Cytat z wiersza Herberta:

ilu Greków zginęło pod Troją
– nie wiemy

podać dokładne straty
po obu stronach
w bitwie pod Gaugamelą
Azincourt
Lipskiem
Kutnem

a także liczbą ofiar
białego
czerwonego
brunatnego
– ach kolory niewinne kolory –
terroru

– nie wiemy
naprawdę nie wiemy

---
:-)




7. kolory a polityka • autor: Jerzy Pomianowski2016-04-04 19:07:42

Można pójść dalej i zauważyć (doszukiwać się)  związku między polityką, czy stopniem jej otwartości w sensie jawności, zgodności wizerunku z praktyką, a stosowaniem w symbolice barw podstawowych lub przeciwnie, lubowaniem się w kolorach trudnych do nazwania. Flagi państwowe choćby.
[foto]

8. Brunatny • autor: Wojciech Jóźwiak2016-04-07 10:41:48

Niedźwiedź brunatny, węgiel brunatny. W obu tych ustalonych zbitkach językowych, niemal jedynych, gdzie występuje słowo "brunatny", jest sens zagłębiania się, schodzenia w dół, schodzenia do ukrytego podziemnego świata. Niedźwiedzie wprawdzie nie żyją pod ziemią, ale w podziemnych gawrach zimują, a w naturze wystepują "w ostępach pierwotnych puszcz", które też są symbolicznie utożsamiane z podziemiem. A węgiel brunatny to pogrzebane szczątki puszcz jeszcze pierwotniejszych, bodaj mioceńskich.
Słowo brunatny zawiera więc sugestię zejścia pod ziemię, do sfery dzikości, archaiczności i dawno zmarłych przodków.
Łączenie tego słowa z nazizmem nadaje przekaz: "Oto pod postacią nazistów odradza się -- z podziemia grobu wychodzi jak upiór -- jakaś zamierzchła archaiczna przeszłość, będąca jednocześnie cieniem w sensie jungowskim."
Większa MAGIA w tym słówku się kryje niż zrazu myśleliśmy.
[foto]

9. TEN BRUNATNY • autor: Radek Ziemic2016-04-07 10:58:21

to on w ogóle idzie od śwn. brūnāt - ′ciemna tkanina′. Tak podaje Wikipedia. Ale jest jeszcze brunet(ka).
[foto]

10. TRZEBA BY • autor: Radek Ziemic2016-04-07 11:14:14

jednak posprawdzać stare słowniki, bo Wikipedia podaje taki przykład z "Faraona": Wtem, gdy już był na pierwszym piętrze, otoczyło go kilku ludzi w brunatnych opończach, którymi zasłaniali kaftany w czarne i białe pasy.
No bo właściwie dlaczego niedźwiedź jest brunatny, a nie brązowy. A w "Słowniku etymologicznym języka polskiego" Borysia m.in. łac. brunaticus, ciemny, CZARNIAWY. (W staropolszczyźnie też z odcieniami różnie bywało.)

Zaloguj się - aby napisać komentarz   Rejestracja - jeśli nie masz konta w Tarace

x

Szybki przegląd Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- hasło
Zaloguj
Pomiń   Zapomniałem/am hasła!

Zapisz się (załóż konto w Tarace)