Przejdź do Taraki mobilnej! - masz wąski ekran.
zdjęcie Autora

26 marca 2019

Wojciech Jóźwiak

z cyklu: Antropocen powszedni (odcinków: 24)

Erozja środowiska i rozmowy z sąsiadką


« Jeszcze jeden gatunek denialistów

Kilka dni temu rozmawiałem z sąsiadką, mieszkającą pół godziny samochodem ode mnie, trochę głębiej w mazowieckie Podwarszawie. Kiedy tu się sprowadzaliśmy z miasta (mówiła), zależało nam, żeby naokoło było ciemno. Teraz już tak nie jest: i z lewej i z prawej całą noc świecą ostre jarzeniówki. Dlaczego? Bo gdy ktoś ma większy majątek na działce, chroni się pod firmę ochroniarską, a te firmy w umowach wymagają, żeby było „odpowiednie” oświetlenie i mocny, szczelny płot. Więc ludzie ogradzają posesje płotami-barierami i grzeją jarzeniówkami po oczach. I już nie jest tak, jak było. Zwierzęta tracą dostęp, nie mają możliwości migrować. Nie podchodzą już do zabudowań. Obserwuję (mówiła dalej) jak sąsiedzi zaprzestają drobnej hodowli. Dlaczego? Wszystko zmienił zakaz domowego uboju, konieczność wywożenia zwierząt do ubojni. Oraz konieczność sprostania normom hodowli: trzeba mieć przepisowe wyposażenie obory, podawać lekarstwa, antybiotyki. Ludzie mają z tym za wiele kłopotu i za duże koszty i zaprzestają. Dwie krowy lub pięć świń przestało się kalkulować. Sąsiedzi wolą mleko kupić w sklepie. Kiedyś była tu wysoka klasa ziemi (opowiadała dalej), zrobiono melioracje, po których klasa ziemi spadła o dwa punkty. Próchnica utleniła się od przesuszenia, dodałem.

Ta rozmowa uświadomiła mi, a raczej przypomniała mi po raz któryś, że prócz wielkich katastrof środowiskowych (jak rabunkowa wycinka Puszczy Białowieskiej i Karpackiej) oraz inwestycji, które pociągają takie katastrofy (jak wysuszenie pojezierza od kopalń koło Konina), nieustannie odbywa się drobna, idąca małymi krokami erozja środowiska, będąca zarazem erozją krajobrazu. Przyczyną nie jest ani niczyja zła wola ani chęć szkodzenia komukolwiek. Właściciele posesji bogacą się, a w tamtej okolicy osiedliło się wielu przybyszów z Warszawy. Ochroniarze nie będą odpowiadać za obiekty niechronione wstępnie przed złodziejami płotami-zasiekami i agresywnym oświetleniem, więc właściciele muszą takowe zakładać, od czego przestaje istnieć nocna ciemność właściwa miejscom zgodnym z naturą, a zwierzęta unikają oślepiającego je światła i nie próbują forsować płotów, więc kurczy się przestrzeń dla jeleniowatych, dzików i zajęcy. Z powodu wysokich norm hodowlanej higieny rolnicy zaprzestają małej hodowli, więc zanika tradycyjna więź ludzi i zwierząt, zanika to poczucie wspólnoty i odpowiedzialności, które (powiem sentymentalnie) jakoś osładzało krowom, wołom, koniom, świniom ich pracowite i tragicznie krótkie życia. Popyt na mleko i mięso przemieszcza zwierzęta do przemysłowej hodowli, na hale i do klatek. Do miejsc, gdzie ich dozorcy patrzą na nie już tylko jak na kłopotliwą masę, surowiec, który jak najszybciej i najzyskowniej ma zostać przerobiony na towar na sprzedaż. Naokoło beton, zasieki i jarzeniówki, silosy z paszą, hałdy gnoju, „laguny” gnojówki, smród. Gdy inwestor chce postawić kolejną przemysłową hodowlę, nic dziwnego, że mieszkańcy protestują, bronią się. Dlatego fermy, hale i gnojowiska wyjeżdżają byle dalej od istniejących osad, czyli na w miarę nieruszone dotąd pola, łąki, lasy, dziurawiąc, raniąc bytującą jeszcze przyrodę i krajobraz. Gdy zanika drobna hodowla, czyli te krowy na łąkach i obory przy podwórzach, giną jaskółki: bo tracą miejsca i ochotę na gniazda tam, gdzie znikł ten składnik środowiska, do którego one wyewoluowały, czyli bydło i jego schronienia. Przemysłowe fermy nie są miejscem dla nich. Niszczenie gleby od „melioracji” czyli przesuszania terenu, warte jest osobnego tekstu; ironicznie samo tamto słowo z łaciny znaczy: ulepszanie.

Dla porządku: przybyszowi z miasta tamta okolica, gdzie byłem i rozmawiałem, wciąż spokojnie może jawić się zielonym sielskim rajem. Wciąż kusi do tego, żeby sprzedać mieszkanie w Warszawie lub Łodzi i kupić kawałek „zielonego”. Jednak procesy podcinające tę gałąź idą i postępują niewzruszenie.

Kilka kilometrów od tamtej miejscowości na dawnej żwirowni ze stawami-wyrobiskami ruszyła budowa mega-wesołego miasteczka, parku rozrywki. Groza. To jednak pominę, bo to jest punktowa katastrofa, a tu skupiam się na drobnej, powoli kroczącej i rozlewającej się erozji.

Tamtych erozyjnych zjawisk jest mnóstwo i są wszechobecne, a jednocześnie większość z nich nie dociera do naszej świadomości. O nich się nie mówi, nie wie, nie rejestruje, nie uogólnia i nie wartościuje: czy są dobre, czy złe?, i jak to zmierzyć? Nie wyciąga się wniosków. Ta drobna, ale krocząca, postępująca erozja świata w ogóle nie jest przedmiotem dyskursu! Pomiędzy narodem wyborców a wyrosłymi z niego politykami działa tylko jeden kanał wymiany: naród woła do polityków: dajcie nam więcej! Więcej pieniędzy, wyższe dochody, więcej towarów do skonsumowania. Zarazem jest to jedyny gatunek komunikatów, który politycy słyszą i czytają. Reszta ginie, niknie. Prócz erozji krajobrazu, erozji żyjącego świata, działa podobnie uporczywy proces erozji treści dyskursu. „Społeczeństwo” traci żywą ziemię, na której i z której żyje, ale zaślepione i ogłupione erozją treści, nie widzi tego, nie wie o tym i nie chce wiedzieć. Znaczenie też ma ta okoliczność, że większość z tych erozyjnych procesów (i tych katastrofalnych też) odbywa się poza miastami. Dlatego miejski człowiek ich nie zauważa. A właśnie on jest głównym podmiotem, uczestnikiem i adresatem dyskursów dotyczących ogółu.

Nie zauważa, to też trochę nieściśle powiedziane. Bywa, że zauważa. Przerażają nas zmasakrowane aleje, „zręby zupełne” czyli kasacja lasów nawet w obrębie granic miasta (czytam na FB, że las bródnowski w Warszawie „Lasy” niedawno wycięły), barbarzyńskie polowania, smród od ferm i przemieszczone do nas z zachodu kacety dla lisów i norek. Jednocześnie cieszy nas (lub przynajmniej jeden z programów Polskiego Radia parę dni temu kazał z tego się cieszyć), że „rozkwita” w Polsce produkcja mebli, że staliśmy się w tym przemyśle światową potęgą. Nie kojarzymy tego z przyspieszonym rabunkiem resztek starych lasów. Konkludując: nie jest tak, że nie zauważamy, bo faktycznie widzimy te zjawiska jak Straszni Mieszczanie z wiersza Tuwima: „A patrząc – widzą wszystko oddzielnie // Że dom... że Stasiek... że koń... że drzewo...”. Postrzegamy fragmenty, nie widzimy związków ani całości.

Istnieje pilna potrzeba stworzenia Integratora: integratora wiedzy i działań o świecie, w którym żyjemy. Jak by taka instytucja mogła wyglądać, to już przerasta tę skromną relację z podmiejskiej wycieczki.

Antropocen powszedni: wstęp na końcu

O tym, jak antropocen wpływa lub wpływać może na codzienne życie i odwrotnie.


« Jeszcze jeden gatunek denialistów

komentarze

[foto]

1. Miejski człowiek chce... • autor: Mirosław Piróg2019-03-26 23:54:30

Miejski człowiek chce żyć w mieście, w "środowisku" kontrolowanym, przyciętym, uładzonym, gdzie zwierzęta i liście to rzeczy szkodliwe. Też obserwuję rozrost owej zrakowaciałej tkanki miejskiej u siebie. Nie tak dawno za ulicą był las - teraz jest osiedle. Więcej domów, więcej parkingów, więcej latarni. Erozja przyrody postępuje, w wymiarze lokalnym i globalnym. A erozja dyskursu? Jest widoczna tylko dla nielicznych, bo 99% społeczeństwa nie czyta, nie dyskutuje, tylko konsumuje. John Gray miał rację.   

2. Chciałbym dorzucić parę spostrzeżeń... • autor: JSC2019-03-27 14:14:51

Na poziom erozji największy wpływ ma nasz styl osadnictwa. Mam na myśli wsie ulicówki, czyli suburbanizacja na całego, która wymusza z kolei rozciąganie sieci usług komunalnych, co z powodu podrożenia znacząco się przyczynia do degradacji społecznej takich obaszarow jak tzw. ściana wschodnia.To tam i w kilku innych regionach kraju występuje zjawisko, które nazywam polskim pomorem PKS i kolei... nawet tam gdzie się zamierza bazować na potencjale turystycznym, który do wykorzystania wymaga swobody przemieszczania:- w Mszczonowe gdzie buduje się Park Wodny komunikacji publicznej nie ma od dawna
- z zeszłym roku padły PKSy w  PŁOCKU

Chyba nie muszę wspominać, że takie braki komunikacyjne są rozwiązwane zalewem samochodów o wątpliwym stanie technicznym.

Kolejna sprawa to ten legendarny smród... parę miesięcy pracowałem tuż pod grodziską oczyszczalnią ścieków i poczułem go tylko raz, a i on nie był jakiś powalający, z kolei Wiedeń chlubi się swoją spalarnią śmieci. Zatem jak się chce to się da go unieszkodliwić.

Ostatnia sprawa to narodowa legenda, że na ekologię nas nie stać.

3. nowoczesny człowiek świruje zgodnie z globalnym trendem • autor: Jerzy Pomianowski2019-03-27 19:27:30

Wsie zamieniają się w podmiejskie osiedla zamożnych mieszczan, którzy postanowili mieszkać "na wsi". Ta ich wieś ma być czysta, cicha, bez smrodu chłopskich obórek i chlewików, bez piania kogutów i widoku zwierzyny. Niemniej gdzieś na uboczu, w ubogiej chacie powinien żyć jeden chłop dostarczający im jajka, mleko  i świeżo ubite kury. Powinni w zasadzie akceptować przemysłowe fermy, bo są bardziej "ekologiczne", czyli zwierzyna jest tam tuczona dzięki syntetycznej paszy i wypasie bez łąkowym, przy mniejszym zużyciu natury niż to się dzieje w małych zagrodach. No ale ci dziwni ludzie chcą zjeść ciastko i nadal je mieć.
[foto]

4. Jeśli zdążymy przed przegrzaniem • autor: Wojciech Jóźwiak2019-03-28 08:31:23

Nie napisałem tej pocztówki z wycieczki za miasto po to, by tylko narzekać, palcem wytykać i się oraz Czytelników dołować. Ani by pogłębiać samonienawiść (Selbsthass) Współpolaków. W tle mam cień optymizmu. Przecież niektórych działań i obyczajów wrogich przyrodzie zaprzestaliśmy. Udało się przywrócić czystość i życie w rzekach, przecież starsze pokolenie pamięta w jakie smródki były zamienione za Gierka; chociaż trwa rujnowanie rzek przez ich kanalizację i cichcem po nocach ścieki bywają zrzucane. Przywróciliśmy bobra i łosia, chociaż coraz słychać, że ich za dużo i strzelać. Od kilku pokoleń nie istnieje "przemysł" odławiania małych ptaków w sidła i na lepy, chociaż trwa ten proceder tak w oświeconej Francji jak w ciemnym Egipcie. Założyliśmy kilkanaście parków narodowych, chociaż trwają próby ich naruszania, a Lasy i samorządy zajadle bronią się przed tworzeniem nowych; znamienne, że żaden PN nie powstał za demokracji.
Więc jest cień nadziei, że może powstać ruch na rzecz ochrony nocnej ciemności, nie-grodzenia, drobnej "humanistycznej" hodowli lub wilgoci w glebie, a przy jego sukcesie -- odpowiednie przepisy wykonawcze.
Oczywiście, jeśli zdążymy przed przegrzaniem o 2, 8 lub 18 stopni, jak niektórzy już kraczą.
[foto]

5. Ponieważ zawodowo • autor: Helka2019-03-28 12:46:18

trochę siedzę w branży eko, to cień nadziei widzę w tym, że młodych ludzi ten temat naprawdę ruszył. Sporo małych producentów to młodzież. Jestem też świadkiem przejmowania (i unowocześniania) kilku gospodarstw i przetwórni ekologicznych przez młodsze pokolenie. Żeby jeszcze "rządziciele" robili prawo nie pod firmy globalne, tylko nasze! Polska naprawdę ma potencjał do rozkwitu przy zrównoważonym podejściu do ekologii.

W ramach ciekawostki. Zwiedzałam ostatnio jedną z lokalnych tradycyjnych mleczarni. Obecnie mają 100 dostawców mleka. Przed wejściem do UE było ich około 1000.
Przepisy dotyczące hodowli spowodowały rezygnację z 90% rolników! Z tym, że nie były to przepisy UE, tylko nasze polskie wewnętrzne mocno na wyrost w stosunku do dyrektyw UE. I jak wyżej opisano, rzeczywiście tę potrzebę własnego inwentarza mocno ukróciły.
Pamiętam, jak wiele lat temu sąsiadka mojej Babci, mając ponad 70 lat, kupiła sobie krowę "żeby mieć po co wstawać z łóżka". Dziś u mnie na wsi tylko jedna pani ma krowę, kury są może w 4 gospodarstwach

6. @up • autor: JSC2019-03-28 13:11:15

(...)Żeby jeszcze "rządziciele" robili prawo nie pod firmy globalne, tylko nasze! Polska naprawdę ma potencjał do rozkwitu przy zrównoważonym podejściu do ekologii.(...)To nie ekologia tylko nacjonalizm... a na tym rolnicy mogą wyjść jak sklepikarze na zakazie handlu w niedzielę.


A co do faktycznych problemów rolnictwa to bym szukał gdzie indziej:
- rozrzucenie obszarów uprawnych po conajmniej kilku polach rozrzuconych po całej wsi
- rolnicy zamiast zakładać spółdzielnie produkcyjne wolą narzekać na złodziejskie sieci handlowe i robić za elektorat dla neojunkrów takich jak Lepper czy szefa AgroUnii, którym nie po drodze z handlem bezpośrednim

7. manipulacje terminem "eko" • autor: Jerzy Pomianowski2019-03-28 18:07:52

Sprawa ekologicznych produktów i przetwórni nie jest jednoznaczna. Wszystko zależy od definicji. Czy "ekologiczny" jest pasek skórzany, czy plastykowy? Wg. starej szkoły ekologiczny oznaczało - naturalny, zdrowy, oszczędny. Czyli staromodny samochód służący 25 lat był w porządku, zaś nowoczesny, którego trzeba złomować po 5 latach by wyprodukować nowy, "jeszcze bardziej ekologiczny", już nie.

8. Erozja uwagi • autor: Mechlinski.pawel2019-04-03 16:25:20

Czytając ten tekst pomyślałem pewną analogię. Powolna erozja środowiska, kurczenie się zasobów środowiskowych w paradoksalnym dążeniu do większego dobrobytu ma swoje odbicie w funkcjonowaniu umysłowym - postępuje erozja zasobów uwagi wraz ze wzrostem natężenia bodźców, narażania na drobne, ale nieustanne stresy życia w mieście, które są ukrytym kosztem tych dobrodziejstw. Ostatnie badanie psychologów społecznych wykazało, że nawet wyłączony i nieaktywny smartfon pogarsza funkcjonowanie poznawcze jego właściciela, bo ów właściciel nawykowo raz po raz wraca do niego myślami, nie mogąc się skupić dłużej na jednym zadaniu.
Poza tym jeszcze myślę, że opisany tu przez Wojtka proces ma dużo wspólnego z zamiłowaniem do porządku, strukturyzowania. Melioracja to chyba koronny przykład tego, jak popęd do wygładzania i "wyładniania" przynosi więcej strat niż korzyści. Może remedium byłoby przyjęcie i zaakceptowanie nieporządku i niedokontrolowania tam, gdzie okazuje się to bardziej korzystne lub wszędzie gdzie kontrola i struktura nie są koniecznie potrzebne?
[foto]

9. Erozja uwagi? • autor: Wojciech Jóźwiak2019-04-04 10:20:36

@Paweł Mechliński: Zgadzam się całkiem. Dlatego tak ważne stają się wszelkie techniki, ćwiczenia i rytuały na skupienie, pogłębienie i utrzymanie uwagi. Na nie-pozwolenie się rozpraszać.
Tutaj widzę wartość i zastosowanie technik "szamańskich" w których właśnie uważność jest sprawą podstawową.

Zaloguj się - aby napisać komentarz   Rejestracja - jeśli nie masz konta w Tarace

x

Szybki przegląd Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- hasło
Zaloguj
Pomiń   Zapomniałem/am hasła!

Zapisz się (załóż konto w Tarace)