Przejd do Taraki mobilnej! - masz w御ki ekran.
zdj璚ie Autora

09 marca 2017

Wojciech J騧wiak

z cyklu: Czytanie... (odcink闚: 164)

Goffa: Pan Psychizm


« Zabij, to nie umrzesz Penrose'a: Triloka »

Pierwsze wra瞠nie po przeczytaniu artyku逝 „Panpsychizm jest szalony, ale najprawdopodobniej jest to prawda” mia貫m jak w przys這wiu: „Nie mia豉 baba k這potu, kupi豉 sobie prosi”. Nie do嗆 nam wszystkich dotychczasowych problem闚, to jeszcze wymy郵amy sobie, 瞠 nie tylko my-ludzie i nasze koty mamy uczucia i do鈍iadczamy czego, ale czuj帷ymi istotami (sentient beings po buddyjsku) jest wszystko, w陰cznie – jak pisze Autor – z elektronami i kwarkami.

Nawet pomy郵a貫m, czy czasem Autor nie gra oto w gr podobn do gry w su速ana Brunei: „Jestem su速an Brunei, zr鏏 mi herbat” – czyli rzuca jakie absurdalne has這 po to, 瞠by zwr鏂i na siebie uwag i przy tej okazji wycygani dla siebie od innych jakie przys逝gi i korzy軼i. Ale OK! Przecie uwierzy貫m lub uda貫m, 瞠 wierz, 瞠 闚 kto jest tym su速anem Brunei i jak w filmie „Powi瘯szenie” (Blowup) Michelangelo Antonioniego podnios貫m i odrzuci貫m nieistniej帷 pi趾, czyli spowodowa貫m zamieszczenie tego tekstu w Tarace.

Pociesza貫m si, 瞠 realna warto嗆 tego tekstu polega na tym, 瞠 u鈍iadamia nam, jak niepewne, nieostre i nieokre郵one s nasze wyobra瞠nia o naszej „鈍iadomo軼i” lub „篡ciu wewn皻rznym”. 疾 by mo瞠, gdy lepiej si przyjrze, jest to tylko szereg nawyk闚 i konwencji: 瞠 o pewnych sprawach w pewien spos鏏 si m闚i. O cz這wieku mo積a sensownie powiedzie, 瞠 ma 篡cie wewn皻rzne, o stole nie mo積a. Z drugiej strony przypomina, 瞠 spora cz窷 ludzko軼i pos逝giwa豉 si (i nadal si pos逝guje) pogl康em animistycznym, w my郵 kt鏎ego znacznie wi璚ej rzeczy w 鈍iecie „ma 鈍iadomo嗆” lub „odczuwan wewn皻rznie natur” (intrinsic nature – tak w oryginale), bo pr鏂z „ludzi ludzi” s jeszcze „ludzie wrony” (crow people) a nawet „ludzie chmury” (cloud people).

Z trzeciej strony brak tego animizmu lub zapomnienie o nim – dokucza nam, czego przyk豉dem a nadto bolesnym niedawne lex Szyszko i furia z jak Polacy uzbrojeni w mechaniczne pi造 rzucili si na swoje drzewa. Wi璚 co w tym jest. By mo瞠 gdyby byli bardziej animistyczni, pi造 cz窷ciej zadr瘸造by im w r瘯ach.

Ze strony kolejnej, panpsychizm, zw豉szcza gdy tak jak u Philipa Goffa dobrze zakotwiczony w dyskursie fizyki, musi budzi zainteresowanie i sympati szaman闚 (lub szamanist闚) – jako prawdopodobny sojusznik w odpieraniu naporu redukcjonist闚 butnie przekonanych o powszechniej bezduszno軼i 鈍iata (i jego sk豉dnik闚, i jego mieszka鎍闚).

Nie przypadkiem Autor por闚nuje koncepcj panpsychizmu do ewolucji wg Darwina. Pogl康, 瞠 mikrocz御tki „do鈍iadczaj swojego istnienia” wydaje si szalony i sprzeczny z rozs康kiem podobnie jak pogl康, 瞠 kt鏎y kolejny (licz帷 wstecz) z naszych przodk闚 nie by cz這wiekiem lecz ma逍. A jednak ni by! Autor tym przyk豉dem zaleca nie odrzuca szalonych koncepcji tylko dlatego, 瞠 przecz rozs康kowi. Pokazuje, 瞠 kilka z takich szale雟tw okaza這 si prawd. Jednak gdy wej嗆 dalej w por闚nanie panpsychizmu z darwinizmem, przestaje by tak dobrze. Rozs康ek m闚i: rodzic cz這wieka jest (i tylko mo瞠 by) cz這wiekiem. Ten sam rozs康ek m闚i te: na pewno cz這wiek ma „wewn皻rznie do鈍iadczan natur”. Darwinowski ewolucjonizm przekracza rozs康ek i m闚i wi璚ej: ...ale je郵i odliczysz d逝g seri przodk闚, to po p馧 milionie lat oka瞠 si, 瞠 闚cze郾i nasi przodkowie r騜nili si gatunkowo od ludzi wsp馧czesnych, a po 10 milionach lat, 瞠 byli ssakami, kt鏎e na podstawie wszelkich ich cech zaklasyfikowaliby鄉y jako po prostu ma逍y. Podobnie panpsychizm orzeka: nie tylko ludzie maj „鈍iadomo嗆” czyli „do鈍iadczaj tego, 瞠 istniej”, bo tak samo maj r闚nie inne ssaki (co do kot闚, ps闚 i pand na pewno nie mamy w徠pliwo軼i!), ptaki i zwierz皻a w og鏊e, i r闚nie ro郵iny, i inne 篡j帷e istoty... Zanim p鎩dziemy dalej w tej wyliczance, wr鵵my do darwinizmu. Gdy tam dochodzimy do punktu, w kt鏎ym ewolucjonizm m闚i: stop! Bo oto nasz daleki przodek by podobnym do li軼ia morskim strunowcem, a jeszcze starszy koloni kom鏎ek, jeszcze starszy organizmem z這穎nym z jednej kom鏎ki z j康rem czyli eukariontem; przodek o miliard lat starszy by prokariontem czyli pojedyncz moleku陰 DNA opakowan w kapsu喚 z lipid闚 plus ile enzymatycznych bia貫k. Jeszcze starszy nasz przodek by prawdopodobnie samopowielaj帷 si cz御teczk RNA. A wcze郾iej? Nie by這. Koniec. Ewolucja 篡cia prawdopodobnie zacz窸a si od tego. O co mi chodzi? Ewolucjonizm jednak nie przedefiniowuje poj璚ia „przodka” a tak dalece, 瞠by za naszych pra-odleg造ch „przodk闚” uzna atomy w璕la, azotu, fosforu i tlenu. (Bo z tych jest RNA.) W pewnym momencie powiada: tu trzeba si zatrzyma, poniewa w bardzo dawnej epoce zjawiska 篡cia wy這ni造 si z nie-篡cia. Panpsychizm w wersji, kt鏎 proponuje Goff tego nie robi: nie zatrzymuje si. Przeciwnie, twierdzi, 瞠 stwory dowolnie odleg貫 od ludzi i niepodobne do nich, a po „elektrony i kwarki” maj jakie swoje psychiczno軼i, jako w niepoj皻y dla nas spos鏏 „do鈍iadczaj tego, 瞠 s”. To jest r騜nica, o kt鏎 mi chodzi: ewolucjonizm przyjmuje, 瞠 na pewnym etapie historii Ziemi 篡cie wy這ni這 si z nie-篡cia, czy inaczej m闚i帷, zjawiska charakterystyczne dla 篡cia czyli replikacja cz御teczek w rodzaju RNA, kt鏎e do tej pory s kluczowymi sk豉dnikami 篡wych organizm闚, zacz窸a si w 鈔odowisku, kt鏎ej tej „篡ciowej” w豉軼iwo軼i nie mia這. Inaczej Philip Goff: w swojej koncepcji nie zak豉da, 瞠by co prymitywnego nie mia這 psychiczno軼i, a co bardziej z這穎nego ju t psychiczno嗆 mia這, sk康 j dostawa這. Sugeruje, 瞠 psychiczno嗆 czy „samoczu這嗆” jest czym powszechnym, co maj ju najbardziej elementarne byty. (Rozs康kowo wolimy my郵e w豉郾ie o tym drugim wariancie: 瞠 sk豉dniki materii nie s „samoczu貫”, 瞠 jest to w豉軼iwo嗆, kt鏎 nabywa si dopiero maj帷 jak捷 wi瘯sz z這穎no嗆.)

To, co pisze Goff, wychodzi naprzeciw kilku poznawczym niepokojom. Pierwszy pochodzi od sztucznej inteligencji (AI). Oto s budowane boty do konwersacji: w pewnym momencie b璠 tak sprawne, 瞠 wra瞠nie obcowania z psychik zupe軟ie ludzk b璠zie narzuca si. O czym takim by film „Ona” (Her), i pewnie wiele innych. Czy o botach lekk r瘯 zdaj帷ych test Turinga b璠ziemy my郵e, 瞠 maj 篡cie wewn皻rzne? Ale tak si sk豉da, 瞠 samoczu這嗆 kojarzy si nam z moralnymi zobowi您aniami. Czy b璠zie nam wolno takiego bota wy陰czy? Albo zabi bardziej doszcz皻nie, np. brutalnie wk豉daj帷 do kuchenki mikrofalowej? A je郵i ma kopi na serwerze i wr鏂i? Stary Stanis豉w Lem sze嗆dziesi徠 lat temu wszystkie te kwestie rozwa瘸...

Drugi poznawczy niepok鎩 pochodzi o jedz帷ych lub niejedz帷ych mi瘰o, czyli przyczyniaj帷ych si lub nie do zabijania zwierz徠. Wegetarianizm jest szlachetny, gdy odcina niejedz帷ego od bezpo鈔edniego zwi您ku z zabijaniem istot niew徠pliwie czuj帷ych, cierpi帷ych i przera穎nych. Ale gdyby si okaza這, 瞠 na mocy nawet ograniczonego panpsychizmu, nawet nie tak radykalnego jak u Goffa, nie tylko zwierz皻a, ale i ro郵iny do鈍iadczaj, czuj i cierpi, to co wtedy? Ro郵inom wsp馧czu, OK! Ale nawet ziemniak闚 nie je嗆? Jedliby鄉y dalej, ale wszed豚y cie relatywizmu. Bo wraz z panpsychizmem wchodzi w豉郾ie 闚 relatywizm: skoro wszystko czuje, wszystko cierpi, tak瞠 korze marchwi krojony i wrzucany do wrz徠ku, to jak捫 wy窺zo嗆 ma wegetarianizm? Skoro cierpienia nie da si unikn望, to dlaczego by nie je嗆 tych 鈍i, kur i karpi, wcze郾iej je zabiwszy albo i nie?

Trzeci poznawczy niepok鎩 陰czy si z nader polsk kwesti od kt鏎ego momentu wolno przerwa ci捫. Gdyby to uzale積ia od samowra磧iwo軼i embrionu, to z panpsychizmu wynika, 瞠 nigdy, bo nie tylko p堯d maj帷y ju m霩g czuje, 瞠 jest, ale te blastula, morula i zygota, a nawet jajo oraz plemnik. Ka盥a emisja nasienia, nawet po bo瞠mu do pochwy, by豉by masowym morderstwem. Ale by這by nim te usuniecie wyrostka, a nawet mycie z瑿闚 szczoteczk, bo przecie przy tym odklejaj si kom鏎ki nab這nka i mn鏀two DNA idzie na zatracenie.

W powy窺zych przyk豉dach, a raczej w powy窺zych my郵owych zau趾ach problemem jest nasz nawyk 陰czenia samo鈍iadomo軼i lub posiadania wewn皻rznego psychizmu – z solidarno軼i. Etyka bazuje na na solidarno軼i ludzi wobec cierpienia. Ludzi odr騜niamy od nie-ludzi po tym, 瞠 s z pewno軼i samo鈍iadomi, zatem mamy sk這nno嗆 solidarno嗆 wobec cierpienia kierowa ku wszystkim, kt鏎zy s samo鈍iadomi. Rozs康ek i intuicja w pewnym momencie przestaj nam pomaga. W przypadku inteligentnych bot闚 (kt鏎ych realnie chyba jeszcze nie ma, ale lada rok si pojawi), zwierz徠 i embrion闚 stajemy si bezradni. Nie wiemy, jak je – ich – traktowa!

Mo瞠 wi您anie solidarno軼i z samodo鈍iadczaniem jest b喚dne? B陰d poznawczy?

Kolejny trudny w徠ek polega na tym, 瞠 ch皻nie 陰czymy wiedzenie, 瞠 si jest – ze z這穎no軼i. Sami z jednej strony wiemy, 瞠 jeste鄉y 鈍iadomi, z drugiej strony wiemy, 瞠 jeste鄉y niewyobra瘸lnie z這瞠ni. Samych neuron闚 w m霩gu mamy 150 miliard闚 i wydaje si, 瞠 w豉郾ie ta z這穎no嗆 czyni z nas istoty my郵帷e, wi璚 i samo鈍iadome. Wydaje si te, 瞠 boty uzyskaj swoj AI dopiero, gdy b璠 chodzi na procesorach o podobnie wielkiej z這穎no軼i. Tymczasem w pogl康zie Goffa mi璠zy samo鈍iadomo軼i a z這穎no軼i nie ma zwi您ku: bo „elektrony i kwarki” nie s z這穎ne, a przeciwnie: s najprostszymi bytami 鈍iata, przynajmniej wed逝g obowi您uj帷ej obecnie fizyki.

Ale by mo瞠 tego zwi您ku „wewn皻rznego do鈍iadczania” ze z這穎no軼i nie ma! Bo pami皻amy pomys Rogera Penrose'a sprzed ponad 20 lat, 瞠 inteligencja polega na zachowaniach nie-algorytmicznych, a takie zachowania nie wynikaj z wielkiej z這穎no軼i (bo najbardziej z這穎ny algorytm pozostaje algorytmem, czyli czym mechanicznym), tylko z umiej皻no軼i pobierania informacji z przysz這軼i, czyli, w豉軼iwie, z istnienia nie w punkcie czasu, ale w p皻li czasowej (zn闚 jak w opowie軼iach Lema) – co podobno (wg Penrose'a) umo磧iwia mechanika kwantowa. Wi璚 by mo瞠 wewn皻rzny psychizm przys逝giwa豚y tylko i w豉郾ie „uk豉dom kwantowym”? Zn闚 pytanie, czy wszystkim? (Kolejna nieznana 軼ie磬a.)

Nast瘼ny trudny w徠ek bierze si z pytania: po czym to pozna? Po czym pozna, 瞠 kto (lub co) ma wewn皻rzne do鈍iadczenia, do鈍iadczenie bycia? Z tym mamy k這pot ju przy ludziach. Bo co z tym, gdy kto 酥i? (Ale przecie si obudzi...) Jest pod narkoz? Jest po wylewie i nie reaguje, chocia patrzy? W takim stanie si urodzi? Urodzi si szympansem? 安ink morsk? Bukiem? Itd... Z lud幟i i to tymi bardziej normalnymi, rozwi您ujemy problem tak, 瞠 陰czymy podejrzenie o samo鈍iadomo嗆 z mo磧iwo軼i porozumienia si. Ale jak pokazuj powy窺ze przyk豉dy, spos鏏 ten jest zawodny jak za kr鏒ka ko責ra.

Pr鏂z tego jednak problem jest taki, 瞠 mamy trzy rzeczy:
A) materi, czyli w豉郾ie te elektrony i kwarki,
B) informacj (o kt鏎ej wierzymy, 瞠 w璠ruje po 鈍iecie mog帷 zmienia swoje no郾iki, czyli jest niezale積a od tamtych elektron闚 i kwark闚); do informacji nale篡 kwestia ewentualnego porozumiewania si z „istotami”
C) 鈍iadomo嗆 czyli bycie czuj帷 istot.
I jak te trzy rzeczy (kt鏎ymi zajmuj si r騜ne i nieprzystaj帷e do siebie teorie, podej軼ia czy paradygmaty) po陰czy i pogodzi?


Czytanie...: wst瘼 na ko鎍u

Czytanie r騜nych ksi捫ek i internet闚, i uwagi o nich.


« Zabij, to nie umrzesz Penrose'a: Triloka »

komentarze

[foto]

1. Nie bardzo rozumiem... • autor: Jaros豉w Bzoma2017-03-09 17:20:36

Nie bardzo rozumiem dlaczego 鈍iadomo嗆 mia豉 by mie jakikolwiek a tym bardziej jedyny zwi您ek z materi, czy te  zmys這wym odczuwaniem czegokolwiek.To bardzo fizykalno-biologiczny punkt widzenia. To b陰d subiektywnego s康u twor闚 biologicznych 陰cz帷ych swoj percepcj z tym co postrzegaj zmys豉mi fizykalnymi .Jestem przekonany 瞠 jest odwrotnie,  istnieje tylko 鈍iadomo嗆 bez jakiegokolwiek pod這瘸 materialnego.Materia jest jedynie jedn z niepoliczalnej bo pozalogicznej ilo軼i  form jak 鈍iadomo嗆 przybiera, w tym przypadku istniej帷 w sensie jaki temu nadajemy my ludzie, ale tak jest tylko z punktu widzenia samej materi w ludzkich formach samo鈍iadomych.To znaczy  formach kt鏎e s  鈍iadome jedynie danych uzyskanych przez fizyczne zmys造.To niestety jest ko貫m hermeneutycznym trudnym do przezwyci篹enia :)Zatem rozwa瘸nie czy materia jest 鈍iadoma nie  jest  nawet mentalnym  truizmem jest b喚dem pope軟ionym ju na samym wej軼iu.
[foto]

2. Ja te nie... • autor: Wojciech J騧wiak2017-03-09 17:43:16

...rozumiem.
[foto]

3. ...Ale... • autor: Wojciech J騧wiak2017-03-09 18:09:08

...podobne pytania zosta造 postawione w poprzednim tek軼ie w Aeon’ie, na kt鏎y Ph. Goff odpowiedzia: https://aeon.co/ideas/why-panpsychism-fails-to-solve-the-mystery-of-consciousness -- polecam.
[foto]

4. Sk康 to przekonanie,... • autor: Jaros豉w Bzoma2017-03-09 18:24:22

[foto]

5. Zaraz przeczytam z Tylkonauka.pl, tymczasem moja lektura • autor: Wojciech J騧wiak2017-03-09 18:42:54

Keith Frankish pisze  w Aeonie:

...Wi璚 nie jestem panpsychist. Zgadzam sie z panpsychistami, 瞠 wydaje si, jakby nasze do鈍iadczenia mia造 pewn prywatn, wewn皻rzn natur [intrinsic nature] kt鏎a nie mo瞠 by wyja郾iona przez nauk. Ale z tego wyci庵am inny wniosek. Wol nie my郵e, 瞠 jest ona [ta "prywatna natura", WJ] fundamentaln w豉軼iwo軼i ca貫j materii -- my郵 raczej, 瞠 jest ona iluzj. Jak mamy zmys造 s逝膨ce reprezentowaniu zewn皻rznego 鈍iata, tak, podobnie, mamy te rodzaj wewn皻rznego zmys逝, kt鏎y reprezentuje aspekty aktywno軼i naszego w豉snego m霩gu. Ten wewn皻rzny zmys daje nam szczeg鏊n perspektyw na stany w豉snego m霩gu, tworz帷 wra瞠nie, 瞠 maj one wewn皻rzne [intrinsic] zjawiskowe jako軼i, kt鏎e s ca趾iem r騜ne od wszystkich w豉軼iwo軼i fizycznych.  Jest to pot篹ne wra瞠nie, ale tylko wra瞠nie. 安iadomo嗆 w powy窺zym sensie nie jest wsz璠zie, tylko nigdzie. [Nie ma jej nigdzie.] By mo瞠 pogl康 ten jest tak samo dziwny jak panpsychizm. Ale my郵enie o 鈍iadomo軼i mo瞠 prowadzi do dziwnych pogl康闚.
[foto]

6. Mia貫m podobne dylematy,... • autor: Jaros豉w Bzoma2017-03-09 21:00:30

Mia貫m podobne dylematy, czy sny nie s czasem wyrazem moich proces闚 neuronalnych, czy nie podr騜uj po w豉snych organach wewn皻rznych drogami nerwowymi i nie 郾i swoich w豉snych stan闚 biochemicznych. Zapyta貫m o to sny i one odpowiedzia造, 瞠 nie. Do鈍iadczam p鏊 安iadomo軼i kt鏎ych jestem jedynie ko鎍owym odbiornikiem i to marginalnym.Komu musz wierzy.Wol zawierzy w豉snemu do鈍iadczeniu ,  bo ostatecznie to  ja mam zosta przekonany a  Keith Frankish niech szuka 鈍iadomo軼i dalej  :)
[foto]

7. Zastanawiam si • autor: Katarzyna Urbanowicz2017-03-10 14:03:25

Zastanawiam si czy przypadkiem definicja samo鈍iadomo軼i nie powinna ulec zmianie. Do przyk豉dowych obiekt闚, kt鏎e mo積a podejrzewa o samo鈍iadomo嗆, mo積a te chyba doda ule i mrowiska (jako zespo造 jednostek) i inne tego rodzaju, a nawet ludzkich uczestnik闚 zbiorowych demonstracji czy rozruch闚. A tak瞠 Wszech鈍iat. Kosmos wszak czasami (co wida 鈍ietnie w niekt鏎ych horoskopach) zachowuje si jak zbiorowo嗆 prowokuj帷a np do erupcji buntu, wszechobecnych pomy貫k, rozkojarzenia itp. Ja bym zada豉 takie pytanie:Czy istnieje nieu鈍iadomiona osobowo嗆?
[foto]

8. R闚nie tak s康z,... • autor: Jaros豉w Bzoma2017-03-10 20:01:27

R闚nie tak s康z, 鈍iadomo嗆 mo瞠 mie formy zbiorowe jak dusza gatunku albo tylko jeden z poziom闚 mo瞠 by samo鈍iadomym a inne poziomy takiego zbioru 鈍iadomo軼i  grupy mog by 鈍iadome "inaczej" . A wszystkie mog by we wsp鏊nej relacji u篡tecznej dla ka盥ego z poziom闚.Cz這wiek w豉郾ie jest elementem takiego "mrowiska" zwanego Dusz.Ska豉da si z poziom闚 czy aspekt闚 albo archetyp闚, mo瞠my to nazywa r騜nie.

Zaloguj si - aby napisa komentarz   Rejestracja - je郵i nie masz konta w Tarace

x

Szybki przegl康 Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- has這
Zaloguj
Pomi   Zapomnia貫m/am has豉!

Zapisz si (za堯 konto w Tarace)