Przejdź do Taraki mobilnej! - masz wąski ekran.
zdjęcie Autora

21 września 2009

Mirosław Miniszewski

Krótka typologia systemów religijnych
Oczyszczanie - rozpoznawanie - rozeznawanie

Kategoria: Religie

Zjawisko religijności można ujmować różnorodnie. Typologia jest w tym przypadku wyjątkowo wygodnym narzędziem. W odróżnieniu od klasyfikacji, która domaga się ustalenia pewnych ram podziału, typologia nie musi być wyczerpująca, czy też rozłączna. Dlatego wyróżnienie typów religijności na sposób fenomenologiczny jest ciekawsze niż klasyfikacja kulturowa, historyczna czy genealogiczna. Toteż zamiast dzielić religie ze względu na ich treść, proponuję podział prostszy i wygodniejszy, który zarazem nie ma charakteru wartościującego.


Proponuję zastosować podział na trzy podstawowe grupy, które jednocześnie określają fundamentalny charakter, podstawowy rys związany z wyznawaną religią.


typorel_01.jpg


I. Oczyszczanie

Oczyszczanie może mieć charakter rytualny bądź mentalny. Jego celem jest osiągnięcie klarowności: mentalnej, moralnej, duchowej. Czystość jest fiksacją (środkiem lub ostatecznym celem) wielu grup religijnych. Na poziomie praktyk jest to gest w postaci na przykład: ablucji, rytuałów (np. okadzenia, egzorcyzmowania), praktyk ascetycznych, ekspiacji, modlitw. Na poziomie absolutnym jest to zmycie skazy, uwolnienie od grzechów, wypalenie karmy.



II. Rozpoznawanie

Rozpoznanie ma charakter intelektualnej refleksji, bezpośredniego wglądu, objawienia, oświecenia, gnozy. Występuje jako dążenie do wiedzy, uświadomienia sobie czegoś, objawienia stanu rzeczy lub boskiej wiedzy, rozpoznanie natury i ostatecznych losów lub celów człowieka i rzeczywistości. Rozpoznanie na poziomie praktyk ma postać na przykład: iluminacji, inicjacji, kontemplacji mistycznej lub ekstazy medytacji typu dhyana. Na poziomie absolutnym jest to oświecenie, rozpoznanie prawdziwej natury umysły, gnoza.



III. Rozeznawanie

Rozeznanie jest aktywnością występującą tam, gdzie wyznawca dokonuje klasyfikacji i oceny zjawisk, myśli, czynów w celu odseparowania tych, które służą rozwojowi duchowemu (resp. moralnemu). Rozeznawanie na poziomie praktyk ma postać na przykład: rachunku sumienia, medytacji typu ćwiczenia duchowne Ignacego Loyoli (w tym przede wszystkim ignacjańska praktyka rozeznawania duchów), modlitwy charyzmatycznej. Na poziomie absolutnym jest to objawienie, osiągnięcie boskiej wiedzy, wgląd w naturę rzeczy.


Owe podstawowe gesty tworzą triadę. Konstrukcja potrójna jest o tyle wygodna, że każdy element ma tu powiązanie z innym w bezpośredniej relacji. Znaczy to, że żaden z wymienionych typów nie występuje w stanie czystym. Dlatego typy religijności można wyznaczyć w oparciu o dominujący gest pierwotny.


Triada gestów w postaci dynamicznej


typorel_02.jpg


W zaproponowanym podziale trudno przypisać do poszczególnych typów konkretne religie. Niemniej, na pewnym poziomie ogólności można w określonym systemie religijnym wyróżnić rys dominujący. To pierwotne znamię religijności jest jednak zawsze powiązane z innym i za pomocą tylko jednego typu trudno opisać konkretny system. Powiązując jeden z element triady z innym, można wyznaczyć sześć podstawowych typów religijności.

I. Oczyszczanie → Rozpoznawanie
Przykład: hinduizm: praktyki ascetyczne, medytacyjne prowadzą do oświecenia.

II. Rozpoznawanie → Oczyszczanie
Przykład: buddyzm: niedyskursywne rozpoznanie własnej natury prowadzi do oczyszczenia lustra umysłu.

III. Oczyszczanie → Rozeznawanie
Przykład: islam: zachowywanie rytualnych przepisów jest dla muzułmanina ścieżką rozeznawania bożej woli.

IV. Rozeznawanie → Oczyszczanie
Przykład: chrześcijaństwo: rozeznawanie duchów prowadzi w chrześcijaństwie do wyborów dokonanych w ramach wolnej woli i prowadzi do zmycia bożą łaską grzechów, czyli do zbawienia.

V. Rozpoznawanie → Rozeznawanie
Przykład: gnoza: transracjonalna i boska wiedza gnostyka wiedzie go ku powrotowi do prawdziwego świata, skąd został wrzucony w materię.

VI. Rozeznawanie → Rozpoznawanie
Przykład: judaizm: żyd rozeznaje bożą wolę w przepisach prawa religijnego i świętych księgach, dzięki temu ma nadzieję na rozpoznanie oblicza Boga.

Konstrukcja ta jest propozycją i ma charakter fenomenologiczny, zatem nie rości sobie prawa do wyjaśnienia natury religijności co raczej i służy wyłącznie do uporządkowania różnorodnych zjawisk religijnych na poziomie opisowym. Zaproponowane sześć podstawowych typów religijności ma oczywiście charakter niepełny, otwarty i dyskusyjny.


Mirosław Miniszewski

Białystok 21.09.2009





Zaloguj się - aby napisać komentarz   Rejestracja - jeśli nie masz konta w Tarace

x

Szybki przegląd Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- hasło
Zaloguj
Pomiń   Zapomniałem/am hasła!

Zapisz się (załóż konto w Tarace)