Przejdź do Taraki mobilnej! - masz wąski ekran.
zdjęcie Autora

30 września 1999

Marek Rau

e-tom: Współczesny ruch neopogański w Europie

Ruch Neopogański (81)
Współczesny ruch neopogański w Europie


  < poprzedni    1    2    3    4    5    6    7    8    9    10    11    12    13    14    15    (16)    17    18    19    20    21    22    23    24    25    26    27    28    29    30    31    32    33    34    dalszy >  

Marek Rau   Współczesny ruch neopogański w Europie   1999

VIII. Podsumowanie i wnioski

Kończąc prezentację Europejskich grup neopogańskich, warto przypomnieć, iż opisywane przeze mnie nurty i tradycje nie wyczerpują do końca bogactwa współczesnego pogaństwa. W pracy skupiłem się na, moim zdaniem najważniejszych tradycjach neopogańskich. Oprócz wymienionych uprzednio istnieją jeszcze inne, takie jak na przykład: tradycja greckorzymska, "kultywowana m.in. Przez Federation des Groupes Neo-Paiens z siedzibą w Bordeaux (jej organem jest kwartalnik 'Moira')" . 1 Tomasiewicz wymienia także tradycje odwołujące się do: mitraizmu, neopitagoreizmu, pogańskiego unitarianizmu, gnostycyzmu. 2 Na ich temat nie ma jak dotąd zbyt wielu informacji. Jak wspomniałem we wstępie mojej pracy, istnieją liczne odwołania do tradycji pogańskich w rytuałach i systemach magicznych współczesnych ugrupowań okultystycznych takich jak: O.T.O.(Ordo Templi Orientis), O.G.D.O.S.(Oxford Golden Down Occult Socjety), grup kontrkulturowo-parareligijnych jak: T.O.P.Y. (Thee Temple Ov Psychic Youth),czy grup zajmujących się magią chaosu jak na przykład: I.O.T. (Illuminates Of Thanateros), oraz grup bazujących na pismach Aleistera Crowleya i stworzonej przez niego religii Thelemie. 3 Istnieją również w całej Europie grupy dyskordiańskie. Dyskordianizm to kult greckiej bogini Eris, lub jej rzymskiej odpowiedniczki Discordii, bogini chaosu i niezgody, jest to raczej anarchizująca parareligia pogańska lub filozofia życia, czerpiąca z dorobku kontrkultury lat sześćdziesiątych, prac Timothy Leary'ego i Roberta Antona Wilsona. 4

Do pogańskich mitologii nawiązuje także współczesny satanizm, choć większość neopogan zdecydowanie się od niego odcina. "Koncepcja Diabła, personifikacji najwyższego ducha zła, jest całkowicie obca pogańskim wierzeniom [...]. Kult Szatana jest judeochrześcijańską herezja i nie stanowi żadnej części pogaństwa." 5 W "Biblii szatana" autorstwa Antona Szandora LaVey, twórcy Church of Satan (Kościoła Szatana) znaleźć można liczne zapożyczenia z mitologii pogańskich, zarówno celtyckiej jak i nordyckiej. 6 Silniejsze związki z satanizmem prezentuje Gildia Runiczna w osobie swojego przywódcy Edreda Thorsona, który jest jednocześnie przywódcą satanistycznej Świątyni Seta, prezentującej odmienną od La Veyowskiej koncepcje tego kultu. 7

Wątki neopogańskie można odnaleźć w twórczości wielu artystów XX wieku. Dziedziną szczególnie bogatą w tego typu zapożyczenia i nawiązania, a jednocześnie zasługującą na przeprowadzenie rzetelnych badań, jest działalność pogańskich zespołów muzycznych. Na szczególna uwagę zasługują moim zdaniem zespoły związane z nurtem tak zwanego rocka apokaliptycznego, muzyki industrialnej, gothic i folk, związane brytyjską World Serpent Distribution. Do tradycji pogaństwa nordyckiego, mitologii germańskiej i skandynawskiej, oraz magii runicznej bezpośrednio odwojują się zespoły: Current 93, występowała w nim gościnnie między innymi Freya Aswynn (patrz rozdział: Neopogaństwo nawiązujące do tradycji nordyckiej- Gildia Runiczna), zespół wydał też w 1998 roku Eddę Poetycka w wykonaniu Sveinbjörna Beinteinssona, jednego z założycieli kościoła Asatrú na Islandii; z punkowego zespołu Crisis powstały zespoły Death in June i Sol Invictus, w których twórczości wiodącą rolę odgrywają nawiązania do mitologii nordyckiej, run, a także innych archaicznych kultów8; inne zespoły tego nurtu to: Coil, Der Blutharsch, Somewere in Europe, Sorrow, Strength Through Joy, The Moon Lay Hidden Beneath a Cloud, Nature and Organisation. Zespół Fire + Ice założony przez Iana Reada, wydawcę magazynu "Chaos International" i praktykującego poganina tradycji germańskiej, to kolejne interesujące połączenie współczesnego okultyzmu, magii i neopogaństwa. 9

Jednym z najważniejszych zespołów, a zarazem prekursorem całego nurtu muzyki industrial, był: Throbbing Gristle, z którego powstała grupa Psychic TV. Działalność obu grup pełna jest odniesień do okultyzmu Crowley'owskiego i pogaństwa. Na płycie pod tytułem "Those Who Do Not." zapisany jest przebieg pogańskiego rytuału nadania imienia córce lidera grupy Genesis'a P-Orridge'a, Carres, który miał miejsce na Islandii w 1983 roku, a celebrowany był przez Sveinbjörna Beinteinssona (założyciela tamtejszego kościoła Asatrú). Inne istotne płyty to między innymi: "Force the Hand of Chance.", "Pagan day.", czy "Dreams less sweet.". Genesis P-Orridge jest między innymi założycielem T.O.P.Y., Thee Temple Ov Psychic Youth (Świątynia Młodzieży Psychicznej) - międzynarodowej grupy kontrkulturowo-okultystyczno-pogańskiej. 10 Do T.O.P.Y. należeli, między innymi, członkowie grupy Psychic Warriors Ov Gaia, grającej transową muzykę techno. Do inspiracji tego rodzaju odwołuje się też berlińska grupa Column One.

Kolejną grupą neopogańską, wywodzącą się z nurtu industrial, jest amerykańska grupa NON (jej liderem jest Boyd Rice), odwołująca się do mitologii germańskiej, mająca również silne powiązania z Church of Satan.

Jednym z członków NON był Michael Moynihan, który założył zespół grający, tak zwanego neo-folka pogańskiego pod nazwą Blood Axis (najsłynniejsza płyta: "BLÓT: Sacrifice in Sweden"). Moynihan jest poganinem tradycji asatru, jak również praktykującym satanistom. 11 Oba zespoły choć pochodzą z USA, mają istotny wpływ na kształtowanie Europejskiej sceny neopogańskiej.

Również do tradycji asatru odwołuje się Andrea Nebel Haugen Niemka, zamieszkała w Norwegii, która wraz z wiccanką o pseudonimie Nacht założyła ugrupowanie Hord of Hagalaz (Horda Hagalaz, od nazwy runy hagalaz), a następnie, w roku 1993, projekt muzyczny Aghast. Obecnie Andrea Haugen śpiewa w założonej przez siebie grupie folkowej pod nazwą Hagalaz' Runedance. 12

Zarówno Blood Axis jak i Aghast wydawane były przez Szwedzką wytwórnię Cold Meat Idnustry, zajmującą się promocją tego typu muzyki.

Istnieje także olbrzymia scena neopogańskich zespołów związanych z muzyką death i black metalową. Wymienić tu można chociażby: Isengard i Storm z Norwegii. Ewenementem na tej scenie jest twórczość jednoosobowej grupy Burzum, również z Norwegii, której lider Varg Vikernes nagrywa kolejne płyty w więzieniu odsiadując wyrok za zabójstwo. Vikernes też był inicjatorem akcji palenia chrześcijańskich kościołów w Norwegii (spłonęło ich ponad sto). 13

Grupą wiccańską jest Brytyjski Inkubus Sukkubus, zespół grający rocka z tekstami pogańskimi. 14

Do elementów pogańskich nawiązują też zespoły punkowe, jak na przykład Brytyjskie: Cress, czy Scatha, którego nazwa pochodzi od Szkockiej bogini płodności, czy folk punkowy zespół Under the Gun, oraz popularni twórcy nurtu folk, jak na przykład Loreena McKennitt.

Także pogańską grupą jest Łotewska Rasa, odtwarzająca autentyczne rytualne pieśni bałtyjsko- słowiańskie na podstawie badań folklorystycznych i zachowanych fragmentów tak zwanych dain,czyli pieśni ludowych. 15

Obserwując ruch neopogański pod kontem propagowanych przez jego członków idei i poglądów politycznych, zauważyć się daje deklaratywny brak zaangażowania w te dziedziny życia społecznego. Wyjątek stanowią grupy folkistowsko-narodowoniemieckie, niektóre grupy odwołujące się do tradycji nacjonalistycznych i skrajnie prawicowych jak na przykład Białoruska Krywya, czy Polskie Zrzeszenie Rodzimej Wiary. Tendencje skrajnie prawicowe są także obecne w ruchu neopogańskim w Rosji. Jak zauważa Wiench: "Istotny czynnik, jaki może odgrywać rolę w przyszłości to fakt, że grupy neopogańskie w Europie Środkowo-wschodniej stanowią obiekt infiltracji ze strony zachodnich grup skrajnej prawicy. Takie próby infiltracji są podejmowane przez francuskie i niemieckie grupy neopogańskie, jak również rosyjskie grupy prawicowo-ekstremistyczne, dążące do podporządkowania nowo powstałych grup pogańskich swoim celom politycznym." 16

Odmiennym zagadnieniem jest funkcjonowanie neopogaństwa w ruchu tak zwanej Nowej Prawicy (La Nouvelle Droite). W roku 1968, 5 maja powstała we Francji organizacja pod nazwą GRECE (Group de Recherche et d'Etude pour la Civilisation Europeenne - Zespół Badań i Studiów Cywilizacji Europejskiej), będąca głównym ośrodkiem oddziaływania Nowej Prawicy. Dziś najpotężniejsze ośrodki Nowej Prawicy znajdują się we Francji, Niemczech, Belgii, Włoszech i Hiszpanii, w każdym z tych krajów posiadając lokalną specyfikę. 17 Głównym ideologiem Nowej Prawicy jest Alain de Benoist, autor między innymi "To be a pagan", "książki prezentującej radykalnie prawicową filozofię i program działań pozapolitycznych, nakierowanych na długofalowe oddziaływanie na sferę kultury w celu stopniowego stworzenia warunków dla pożądanych przemian." 18 Owe działania pozapolityczne, to tak zwana metapolityka, do założeń której nawiązuje na przykład warszawskie pismo Trygław. Nowa prawica kładzie nacisk na słowo "nowa", nie zaś "prawica". "Tym co ma być nowego w NP. to: antykapitalizm, antyamerykanizm, ekologia, (pozorny) antyrasizm, antynacjonalizm, antychrystianizm, antyegalitaryzm, neopogaństwo, tradycjonalizm integralny, naturalizm, oraz feminizm." 19

Ideolodzy nowej prawicy sięgają do dorobku marksistów (Gramsci) i tradycjonalistów integralnych (Evola), a także do dorobku niemieckich rewolucjonistów konserwatystów (Spengler, Jünger), religioznawców (Eliade, Dumezil), heretyckich mistyków (Böhme), oraz filozofii Nietschego. 20

Poza wymienionymi powyżej, brak tendencji łączących politykę i neopogaństwo. Większość organizacji i grup deklaruje zdecydowaną wolność w kwestiach światopoglądowych swoich członków.

Współczesny ruch neopogański jest jedną z najprężniej rozwijających się gałęzi życia religijnego. Liczbę świadomych pogan, jaką podaje Margaret Adler waha się od pięćdziesięciu do stu tysięcy osób w Stanach Zjednoczonych, natomiast Charlotte Hardman szacuje ją na trzydzieści do pięćdziesięciu tysięcy w samym Zjednoczonym Królestwie. 21 Wahania te spowodowane są wielowarstwowością zjawiska. Za neopogan uważa się często, zarówno grupy konsumentów, kupujących regularnie magazyny, pisma i książki o tematyce neopogańskiej, jak i zdeklarowanych uczestników grup neopogańskich, praktykujących i biorących udział w regularnych spotkaniach i rytuałach. Zjawisko wzrastającej popularności neopogaństwa, szczególnie w Europie Zachodniej jest niezaprzeczalne. Świadczyć o tym mogą chociażby fakty cytowane przez Hardman: "W grudniu 1994 roku na Uniwersytecie w Leeds studenci wybrali na swego kapelana wiedźmę Wicca, w tymże samym miesiącu licząca około tysiąca członków Grupa Wicca Miltona Keynesa otrzymała ziemie na cele odbywania swoich ceremonii na otwartym terenie. Poganie są zapraszani do Dialogu Między Wyznaniami, Federacja Pogańska ma swojego Koordynatora Międzywyznaniowego [...], istnieje także Więzienny Kapelan Pogański." 22

W Europie Środkowej i Wschodniej Ruchy neopogańskie są zdecydowanie mniej popularne, co tłumaczyć można zarówno nowością tego zjawiska na tym terenie jak i długoletnim brakiem zainteresowania religią i życiem duchowym w ogóle.

Na podstawie zgromadzonych przezemnie informacji, doszedłem do następujących wniosków:

    Głównym powodem wzostu zainteresowania rychami neopogańskimi, we współczesnej Europie, jest:
  • rozczarowanie systemami religijno-filozoficznymi proponowanymi przez kościoły głównego nurtu, szczególnie chrześcijańskimi;
  • duża atrakcyjność i świeżość religii i mitologii neopogańskich, stojąca w zdecydowanej opozycji do "martwego rytualizmu" kościołów głównego nurtu;
  • poszukiwanie nowej, odmiennej od chrześcijańskiej, a zakorzenionej w kulturach etnicznych, duchowości, która odpowiadała by wyzwaniom współczesności (kryzys wartości, poszukiwanie torzsamości kulturowej, zagrożenia ekologiczne);
    • Moralność, systemy wartości i filozofia, do których odwoują się neopoganie bazuje na:
    • poszanowaniu przyrody, ludzi i zwierząt, odrzucającym judeochrześcijańskie dogmaty, dotyczące nadrzędnej roli człowieka, pośród innych tworów natury;
    • odrzuceniu moralności "grzechu i poczucia winy", a zastapieniu jej moralnością pozytywną, sprowadzajacą się do hasła: "czyń co chcesz byle byś nie szkodził innym";
    • odkrywaniu pomijanych dotąd aspektów duchowości ludzkiej, chodzi tu o pozytywne podejście wiekszości neopogan do cielesności i seksualności ludzkiej, a także czerpanie z duchowosci feministycznej;
    • powrocie do tożsamości etnicznej i ponownym odkrywaniu wartości kultur rodzimych, będącym w opozycji w stosunku do panującej powszechnie akulturacji i homogenizacji, współczesnych społeczeństw zachodnich.
  • Rozkład aktywności ugrupowań neopogańskich, odwołujących się do poszczególnych tradycjii, a znajdujący swoje odzwierciedlenie w geograficznym ich usytuowaniu, jest niejednolity. We wszystkich krajach Europy, gdzie występuje to zjawisko, przeważają ugrupowania odwołujące się do lokalnych tradycji, jednak przy zauważalnej obecności ugrupowań odwołujacych się do innych tradycji. Świadczyć to może o uniwersalnym charakterze współczesnego neopogaństwa, co w przyszłości zaowocować może dalszym rozkwitem, tego typu aktywności w krajach Europy.

Marek Rau

przypisy

1 Tomasiewicz Jarosław "Neopoganizm – stare religie nowej ery". Nomos nr 5 1994 str.102

2 Tamże str.102

3 Patrz: Richard Sutcliffe "Left-hand path ritual magic: an historical and philosophical Overview." w: "Paganism today" (red.): Harvey Graham i Hardman Charlotte London 1996 wyd. Thorsons str. 109-137; także: Richard Cavendish (red.) " Świat tajemny. Leksykon magii, okultyzmu i parapsychologii." Łódź 1992 wyd. Łódzkie; Dariusz Misiuna "Magia seksualna Aleistera Crowleya." w: Wiedza tajemna nr 6 1999; Dariusz Misiuna "Tajemnice seksualne Ordo Templi Orientis." w: Wiedza Tajemna nr 5 1999; Dariusz Misiuna "Aleister Crowley i Równonoc bogów." w: Wiedza Tajemna nr 2 1999; Dariusz Misiuna "Wizerunek człowieka w wybranych formacjach okultystycznych XX wieku." (maszynopis w posiadaniu autora); Adrian Savage "Magia chaosu" w: Brulion nr 19B; Peter J. Carroll "Liber kaos." York Beach 1993 wyd. Weiser; Hakim Bey "T.A.Z. The Temporary Autonomous Zone, Ontological Anarchism, Poetic Terrorism." Brooklyn 1991 wyd. Autonomedia; Christopher S, Hyatt (edit.) "Rebels and Devils. The psychology of Liberation." Las Vegas 1996 wyd. New Falcon; Aleister Crowley "Magija w teorii i praktyce." Kraków 1999 wyd. EJB; w Polsce środowiska thelemiczne grupują się miedzy innymi wokół pisma Okultura, kontakt z nimi nawiązać można dzięki internetowi (adresy: carezza@free.art.pl, alkhemik@friko.sos.com.pl, thelema@friko.sos.com.pl, neol@geocities.com)

4 Patrz: Robert Anton Wilson i Robert Sea trylogia "Iluminatus": "Oko w piramidzie." Poznań 1994 wyd. Rebis, "Złote jabłko." Poznań 1995 wyd. Zysk i S-ka, "Lewiatan" Poznań 1995 wyd. Zysk i S-ka; Robert Anton Wilson "Cosmic trigger. Final secret of Iluminati." Las Vegas 1996 wyd. New Falcon; Eugeniusz Obarski "Principia Discordia" w: Wiedza tajemnanr 2 1999; Eugo "Wszystko o iluminatach" w: Wiedza tajemna nr 5 1999; Eugo "Najwyższe osłupienie." w: Wiedza tajemna nr 10 1999; Timothy Leary "Polityka ekstazy." Kraków 1998 wyd. EJB; Timothy Leary "High priest. "Barkley 1995 wyd. Ronin; "Illuminatus!" i "Dyskordianizm" w: Podaj dalej - pismo warszawskich anarchistów nr 2 1997

5 Pagan Federation Info Pack ( www.paganfed.demon.co.uk/infopacks/pf/pf-wicca.html)

6 Patrz chociażby rozdział pod tytułem "Święta religijne" str. 110-112, czy "Imiona piekielne" str. 163-165 w: Anton Szandor La Vey "Biblia szatana." Wrocław 1996 wyd. Mania

7 Patrz: Dariusz Misiuna "Wizerunek człowieka w wybranych formacjach okultystycznych XX wieku." (maszynopis w posiadaniu autora)str. 20

8 Patrz książka poświecona historii Death in June, Robert Forbes "Misery and Purity A history and personal interpretation of Death in June" Wiltshire 1995 wyd. Jara Press

9 Patrz "An interview with Ian Read by Phil Hine" w: Christopher S, Hyatt (edit.) "Rebels and Devils. The psychology of Liberation." Las Vegas 1996 wyd. New Falcon str. 195-200

10 Podstawowym dokumentem T.O.P.Y. jest tak zwana "Szara Książeczka (Wprowadzenie do Świątyni Młodzieży Psychicznej." wyd. Okultura (limitowane wydanie w posiadaniu autora), w której czytamy między innymi: "Zaangażowanie się w Świątynię Młodzieży Psychicznej wymaga aktywnej jednostki, poświęconej ustanowieniu funkcjonalnego systemu magiji oraz nowoczesnej filozofii pogańskiej, bez odnoszenia się do mistyfikacji, bogów i demonów."

11 (Email: blood@teleport.com)

12 Patrz: Krzysztof Azarewicz wywiad z Andreą Nebel Haugen w: Wiedza tajemna nr 10 1999

13 Moynihan Michael i Soderlind Bidrik "The Lords of Chaos" Venice 1998 wyd. Feral House, to książka poświęcona undergroundoewj scenie black metalowej w Europie północnej.

14 W Polsce kasetę Inkubus Sukkubus wydała firma Black Flames Productions.

15 Płytę "Lettone - miusic of solar rites" wydała Francuzka firma Auvidis Distribution.

16 Wiench Piotr "Poszukiwacze zaginionej tożsamości. Poganie w Europie Środkowo-wschodniej." (maszynopis w posiadaniu autora) str.19

17 Na podstawie pracy magisterskiej Michała Dylewskiego "Radykalizm apokaliptyczny a tożsamość zbiorowa ruchu narodowo- radykalnego w latach 1994-98 - na podstawie miesięcznika "Szczerbiec". Warszawa 1998 (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW) str.93

18 Wiench Piotr "Poszukiwacze zaginionej tożsamości. Poganie w Europie Środkowo-wschodniej." (maszynopis w posiadaniu autora) str.18

19 Michał Dylewski "Radykalizm apokaliptyczny a tożsamość zbiorowa ruchu narodowo- radykalnego w latach 1994-98 - na podstawie miesięcznika "Szczerbiec". Warszawa 1998 (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW)str.94

20 Tamże str. 100; patrz także: Zbigniew Mikołejko "Mity tradycjonalizmu integralnego. Julius Evola i kultura religijno-filozoficzna prawicy." Warszawa 1998 wyd. IFiS, PAN

21 Charlotte Hardman "Introduction." w: Graham Harvey i Charlotte Hardman (red.) "Poganism today." London 1996 wyd. Thorsons str. IX

22 Tamże str. IX



  < poprzedni    1    2    3    4    5    6    7    8    9    10    11    12    13    14    15    (16)    17    18    19    20    21    22    23    24    25    26    27    28    29    30    31    32    33    34    dalszy >  

Zaloguj się - aby napisać komentarz   Rejestracja - jeśli nie masz konta w Tarace

x

Szybki przegląd Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- hasło
Zaloguj
Pomiń   Zapomniałem/am hasła!

Zapisz się (załóż konto w Tarace)