Przejd do Taraki mobilnej! - masz w御ki ekran.
zdj璚ie Autora

06 maja 2014

Ratomir Wilkowski

z cyklu: Rodzima Wiara (odcink闚: 19)

S這wo i miecz
Czas na zmiany w polskiej fantasy - recenzja powie軼i "S這wo i Miecz" Witolda Jab這雟kiego


« Op皻anie i nawiedzenie, z貫 duchy i demony Rodzimy Ko軼i馧 Polski - nowelizacja za這瞠 »

Jak d逝go czeka trzeba na wydanie dobrej polskiej s這wia雟kiej fantasy? Przekonali si o tym po prawie trzech latach oczekuj帷y na powie嗆 S這wo i Miecz autorstwa Witolda Jab這雟kiego. W ko鎍u jednak jest!

Za spraw rodzimych bog闚 i demon闚 nadchodz Czasy Zam皻u: trzej synowie Chrobrego gin w niezwyk造ch okoliczno軼iach, buntuj si mo積i, a lud pali ko軼io造 i morduje znienawidzonych misjonarzy – pisze w notce wydawniczej superNOWA.

S這wi i miecz

Starsi mi這郾icy literatury fantasy zapewne doskonale pami皻aj czasy, gdy p馧ki ksi璕ar bynajmniej wcale nie ugina造 si od szerokiego wyboru tej literatury. To co w latach ’80. na "ca造m cywilizowanym 鈍iecie" by這 w czo堯wce gatunku i sprzedawa這 si jak 鈍ie瞠 bu貫czki, w Polsce ukazywa這 si zazwyczaj w niskonak豉dowym tzw. wydaniu klubowym (tzw. drugiego, wewn皻rznego obiegu, w formie kser闚ek). S豉ba jako嗆 techniczna takiego wydania zdecydowanie nie sz豉 jednak w parze z warto軼i merytoryczn - ta by豉 zwykle najwy窺zych lot闚, a ka盥ej nowej pozycji oczekiwano na rynku z rosn帷 niecierpliwo軼i. Zmiana ustroju przynios豉 ze sob r闚nie rozlu幡ienie rynku wydawniczego. Literatura fantasy, z pocz徠ku nie鄉ia這, zacz窸a wkracza do ksi璕ar i powszechnej sprzeda篡. Nie trzeba by這 ju nale瞠 do elitarnego kr璕u jej fascynat闚 - wystarczy這 wej嗆 do pierwszej lepszej ksi璕arni i kupi interesuj帷y nas tytu. Niestety mia這 to r闚nie swoje negatywne strony. W鈔鏚 coraz szerszego wachlarza tego rodzaju publikacji, trafia這 si coraz mniej warto軼iowych ksi捫ek. P馧ki zape軟i豉 mia趾o嗆 i wt鏎no嗆, a ilo嗆 tradycyjnie zacz窸a triumfowa nad jako軼i.

Podobnie sytuacja mia豉 si z polsk literatur tego gatunku. Pierwsze powie軼i pomimo, 瞠 cieszy造 samym faktem, 瞠 s, prezentowa造 r闚nie ca趾iem przyzwoity poziom. Z czasem jednak i tu zacz窸a wdziera si literatura ni窺zych lot闚, powtarzaj帷a do znudzenia stare, utarte schematy. Co gorsza wi瘯szo嗆 polskich tw鏎c闚 chcia豉 koniecznie pisa jak ich koledzy zza wielkiej wody, co wcale nie poprawia這 sytuacji. Coraz bardziej brakowa這 鈍ie穎軼i, oryginalno軼i... a w ko鎍u tak瞠 swojsko軼i. W pewnym momencie co jednak drgn窸o. Z pocz徠ku wprowadzano jedynie drobne elementy, z czasem ca趾iem wyra幡ie kre郵帷 odwo豉nia do polskiej historii, kultury i wierze. Wszystko to nadal jednak nie by這 tym, czego oczekiwa wymagaj帷y czytelnik... Ka盥a ksi捫ka, kt鏎a zapowiada豉 bezgraniczne zanurzenie si w historycznie zabarwiony s這wia雟ki 鈍iat, przynosi豉 rozczarowanie i coraz wi瘯sze znu瞠nie. Wed逝g notek i zapowiedzi wydawc闚 mia這 by tak pi瘯nie, a wychodzi這 jak zwykle, czyli nijako, bez polotu, bez fantazji (co szczeg鏊nie w przypadku literatury fantasy spisuje powie嗆 na straty). Z tego powodu nie bez skrywanych obaw si璕n掖em po zapowiadan od jakiego czasu powie嗆 Witolda Jab這雟kiego "S這wo i miecz" - tym bardziej, 瞠 im wi璚ej obiecywa貫m sobie po ka盥ej kolejnej tego rodzaju ksi捫ce, z tym wi瘯szym rozczarowaniem przychodzi這 mi si zderzy. Nie poddawa貫m si jednak - w ko鎍u znajdzie si kto, kto stanie na wysoko軼i zadania i da rad zmierzy si nie tylko z nasz histori i mitologi, ale jeszcze napisze przy tym porywaj帷 powie嗆... I w ko鎍u z pojawieniem si powie軼i "S這wo i miecz", m鎩 up鏎 zosta wynagrodzony!

Fabu豉 powie軼i toczy si w niezwykle ciekawym a r闚nocze郾ie jak瞠 ma這 znanym, bo konsekwentnie spychanym na margines zbiorowej wiedzy, okresie tzw. Reakcji Poga雟kiej. Na tle maj帷ych miejsce w XI wieku wydarze, kt鏎ych kulminacj by wybuch powstania skierowanego przeciwko wprowadzaniu chrze軼ija雟twa i rozwijaj帷ym si stosunkom feudalnym. Losy bohater闚 splataj 鈍iadomo嗆 zachodz帷ych i trudnych do unikni璚ia zmian a jednocze郾ie nieodparte, wsp鏊ne d捫enia do zachowania dawnego porz康ku. Powie嗆 utrzymana w formie greckiej tragedii, kt鏎a to forma literacka niekoniecznie jest moj ulubion, tu wr璚z powala, a po przeczytaniu kilku pierwszych kartek, trudno sobie nawet wyobrazi by mog豉 by inna. Rozdzia造 wytyczane przez daty wa積iejszych wydarze historycznych, wymagaj co prawda od czytelnika uwa積iejszego ich 郵edzenia, w niczym jednak nie psuje to przyjemno軼i czytania, a wr璚z przeciwnie - pozwala stopniowo budowa klimat powie軼i. Najwa積iejszy jest tu jednak wy豉niaj帷y si barwny 鈍iat naszych s這wia雟kich przodk闚, a w zasadzie spojrzenie na ten 鈍iat: po raz pierwszy tak realnie przedstawiony z perspektywy tych, kt鏎zy byli u siebie, a kt鏎ym kazano wyrzec si podstaw w豉snej kultury - rodzimej wiary. 字edniowiecze bez owijania w bawe軟, czasem wr璚z brutalne, a jednocze郾ie bohaterowie tamtych czas闚, kt鏎zy bynajmniej nie s oci篹a造mi umys這wo prostakami si陰 oderwanymi od rad豉, lecz nieugi皻ymi obro鎍ami swych ziem i wyznawanych warto軼i. Z drugiej strony wyst瘼uj za krzewiciele obcej wiary, roszcz帷y sobie wszelkie prawa oraz wy陰czno嗆 na prawd "objawion". Zerwanie ze schematami spotykanymi w podobnych publikacjach innych autor闚, tu zdecydowanie si op豉ci這, wytyczaj帷 nowy kierunek, kt鏎ym ma szans pod捫y polska fantasy historyczna.

疾by jednak nie by這 tak ca趾iem s這dko taka moja malutka, subiektywna 造磬a dziegciu. Po pierwsze troch 瘸l, szczeg鏊nie uwzgl璠niaj帷 polityczny zabieg jakim by tzw. "chrzest Polski", i niemal ca造 poczet piastowskich w豉dc闚 ostatecznie przedstawiony zosta jako postacie negatywne tudzie tragiczne - wyra幡ie taki by jednak zamys autora. Po drugie, mimo wartko tocz帷ej si akcji, jak dla mnie zbyt rozbudowane i zbyt szybko zmieniaj帷e si relacje uczuciowe mi璠zy bohaterami. Co za tym idzie troch zabrak這 mi w powie軼i kogo, z kim od samego pocz徠ku do ko鎍a mo積a by si uto窺amia. To r闚nie zdaje si jednak zamierzonym dzia豉niem autora, wynikaj帷ym poniek康 z konstrukcji samej powie軼i - przestawiaj帷a sob pewien szerszy przedzia czasu, przy tak rozbudowanych i licznych postaciach, po prostu musia造 one (podobnie jak w prawdziwym 篡ciu) ulega pewnym zmianom i przeobra瞠niom. I cho zapewne nie ka盥y przyjmie to za minus, mnie akurat zabrak這 cho熲y drugoplanowego bohatera, z kt鏎ym czytelnik m鏬豚y si emocjonalnie na d逝瞠j zwi您a. C騜 - jednych porywa szcz瘯 or篹a, ucieczki i po軼igi, innych rodz帷e si i przemijaj帷e uczucia, a jeszcze innych knute i demaskowane intrygi. Tym samym ka盥y znajdzie tu co dla siebie, tym bardziej bior帷 pod uwag fakt, i postacie kobiece zosta造 w powie軼i r闚nie mocno zarysowane jak m瘰kie, co w og鏊nym rozrachunku tylko zwi瘯sza wiarygodno嗆 opisywanych zdarze. Te za s na tyle zajmuj帷e, 瞠 poza zwolennikami powie軼i fantasy, publikacj t z powodzeniem poleci mo積a r闚nie sympatykom powie軼i historycznych.

Tamte trudne czasy znamy bowiem g堯wnie z ubogich, cz瘰to stronniczych opis闚 鈔edniowiecznych kronikarzy, b璠帷ych zwykle reprezentantami Ko軼io豉 Katolickiego. Jak jednak mog造 wygl康a te same wydarzenia z perspektywy drugiej strony? Tego dowiadujemy si w豉郾ie dzi瘯i powie軼i Witolda Jab這雟kiego - tym atrakcyjniejszej, 瞠 nie idzie on utartymi schematami lecz wskazuje 軼ie磬i, o kt鏎ych istnieniu niewielu zdawa這 sobie nawet spraw. Z tego m.in. wzgl璠u gdyby Ko軼i馧 Katolicki oficjalnie posiada w Polsce list ksi庵 zakazanych, powie嗆 "S這wo i miecz" Witolda Jab這雟kiego niew徠pliwie mia這by spor szans trafi na jej czo堯wk (daleko w tyle pozostawiaj帷 za sob "Kod Leonarda da Vinci" Dana Browna, 瞠 o cyklu o Harry Potterze J. K. Rowling nawet nie wspomn).

Reasumuj帷, "S這wo i Miecz" to powie嗆, na kt鏎 wielu z niecierpliwo軼i oczekiwa這... a ju ja na pewno. Zdecydowanie na d逝瞠j pozostaje w pami璚i, zmuszaj帷 czytelnika do spojrzenia na pewne kwestie z zupe軟ie innej perspektywy. Autorowi gratuluje natomiast odwagi wywa瞠nia drzwi, kt鏎e innych dot康 jedynie pod鈍iadomie kusi造... 砰wi siln nadziej, 瞠 raz wskazany nowy kierunek w s這wia雟kiej fantasy historycznej zostanie skrz皻nie wykorzystany nie tylko do kontynuacji powie軼i "S這wo i miecz" przez jej autora ale r闚nie przez pozosta造ch tw鏎c闚 uprawiaj帷ych ten gatunek literatury. Czego sobie i innym czytelnikom szczerz 篡cz, bo chocia Witold Jab這雟ki znacznie podni鏀 innym poprzeczk, to przecie nadal jeszcze pozostaje wiele mo磧iwo軼i jakie stwarza umiejscowienie akcji powie軼i w tak niezwykle ciekawym okresie polskiej historii, jakim jest np. tzw. Reakcja Poga雟ka.



Tytu: S這wo i miecz
Autor: Witold Jab這雟ki
Wydawnictwo: SuperNOWA,
Marzec 2013
ISBN: 978-83-7578-040-6
Liczba stron: 648
Strona sympatyk闚 powie軼i na Facebook: SlowoIMiecz »

Rodzima Wiara: wst瘼 na ko鎍u

O Rodzimej Wierze


« Op皻anie i nawiedzenie, z貫 duchy i demony Rodzimy Ko軼i馧 Polski - nowelizacja za這瞠 »

Zaloguj si - aby napisa komentarz   Rejestracja - je郵i nie masz konta w Tarace

x

Szybki przegl康 Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- has這
Zaloguj
Pomi   Zapomnia貫m/am has豉!

Zapisz si (za堯 konto w Tarace)