Przejd do Taraki mobilnej! - masz w御ki ekran.
zdj璚ie Autora

30 lipca 2014

Maria Poziomska

安iatowit ze Zbrucza: tylko 200 lat?

安iatowid Napisa, 瞠 figura 安iatowita znalezionego w rzece Zbruczu na Podolu w 1848 roku, nie pochodzi z prze這mu IX i X wieku, lecz zosta豉 wykonana w dziewi皻nastym stuleciu, zakrawa zapewne dla wielu wsp馧czesnych wyznawc闚 S這wia雟twa na blu幡ierstwo. A jednak taka teza istnieje. Przedstawili j Oleksij Komar i Natalia Chamajko w artykule z 2011 roku pod tytu貫m „Idol ze Zbrucza: Zabytek z epoki romantyzmu?”. Zdaniem autor闚 jest wielce nieprawdopodobne, aby s豉wny pos庵 安iatowita pochodzi z IX lub X wieku. Ukrai雟cy badacze datuj idola na wiek XIX. Przytocz kilka z ich g堯wnych tez.

  1. W IX i X roku nie by這 na ziemiach s這wia雟kich tradycji tworzenia kamiennych figur. Innymi s這wy, zbrucza雟ki b鏬 nie mia豚y r闚ie郾ik闚. W tamtych czasach otaczano kultem 鈍i皻e gaje. Panowa造 bowiem w闚czas proste kulty animistyczne. Idea ba逕an闚 kamiennych by豉 praktycznie nieznana.

  2. Wyroby kamienne z IX i X wieku nie przypominaj w niczym zbruckiego pos庵u. S proste, schematyczne, wykonane w prymitywny spos鏏. 安iatowit ze Zbrucza natomiast obfituje w wiele z這穎nych detali, kt鏎ych wykonanie nie nale篡 do najprostszych. Sama koncepcja pos庵u 安iatowita jest z這穎na i skomplikowana, zawiera bowiem bardzo bogat symbolik.

  3. 安iatowit zosta znaleziony w rzece. Rzeka w okre郵ony spos鏏 oddzia造wa豉 na pos庵, tworz帷 na jego wapiennym materiale specyficzne 郵ady i osady. Badania archeologiczne wykaza造 jednak, 瞠 pos庵 znajdowa si w wodzie... oko這 20 lat. Przy za這瞠niu, 瞠 pos庵 zakopano na brzegu i dopiero p騧niej dosta si on do nurtu Zbrucza, i tak 郵ady oddzia造wania gleby i 鈔odowiska na pos庵 s zbyt ma貫, aby mo積a by這 okre郵i ich wiek na kilka stuleci.

  4. Ide pos庵u ze Zbrucza jako przedmiotu kultu mia legitymizowa fakt, 瞠 w pobliskiej wiosce na wzg鏎zach Miodoborach znaleziono pozosta這軼i po sanktuarium s這wia雟kiego idola. Bardziej wsp馧czesne badania wykaza造 jednak, 瞠 tamten gr鏚 w niczym nie r騜ni si od innych, s御iednich 鈔edniowiecznych wiosek. Znaleziona tam du瘸 liczba dewocjonali闚 chrze軼ija雟kich, piecz璚i i monet 鈍iadczy zdaniem archeolog闚, 瞠 miejsce by這 ksi捫璚ym o鈔odkiem administracyjnym z XII – XIII wieku. W wykopaliskach znaleziono tak瞠 wiele element闚 wyposa瞠nia je寮zieckiego, co mo瞠 wskazywa, 瞠 w rzekomym miejscu kultu po prostu stacjonowa garnizon. Co ciekawe, na tym etapie bada powsta豉 tak zwana p皻la cytowa. Ci, kt鏎zy popierali ide o鈔odka kultu w Miodoborach powo造wali si na znalezienie 安iatowita w Zbruczu, a ci, kt鏎zy chcieli dowie嗆 autentyczno軼i s這wia雟kiego idola powo造wali si na domnieman tez, 瞠 w Miodoborach istnia這 sanktuarium.

  5. Pos庵 zosta odkryty w epoce romantyzmu, kiedy to kulty s這wia雟kie prze篡wa造 sw鎩 renesans. Tworzenia figur nawi您uj帷ych do zaginionej religii S這wian by這 w闚czas bardzo modne. Niekt鏎e detale pos庵u (sroga mimika, nago嗆) doskonale odpowiadaj temu, jak ludzie epoki romantyzmu wyobra瘸li sobie s這wia雟kie b鏀twa.

  6. Czworo軼ienna forma pos庵u zosta豉 oddana bardzo precyzyjnie. Ze 郵ad闚 mo積a wnioskowa, 瞠 rze嬌iarz pracowa pewnie i swobodnie pos逝giwa si narz璠ziami. Ten, kto wyrze嬌i s逝p, musia pos逝giwa si k徠omierzem i pionem. 圭iany s逝pa s idealnie proste i dok豉dnie oszlifowane.

  7. Tymon_Zaborowski - WikipediaAutorzy przypisuj autorstwo pos庵u dziewi皻nastowiecznemu poecie Tymonowi Zaborowskiemu. Mieszka on w okolicach znalezienia idola. Pasjonowa si kultur s這wia雟k. Zna opis Swantewita z kroniki Saxo Gramatyka. Zna te ikony i rze嬌y z okresu scytyjskiego. Innymi s這wy, poeta mia styczno嗆 ze sztuk, kt鏎ej elementy znajduj swoje dok豉dne odwzorowanie w detalach pos庵u ze Zbrucza. Ponadto Zaborowski opisywa w swoich utworach t sam symbolik, kt鏎a zosta豉 uwieczniona na s造nnym czworobocznym pos庵u.

Tak w telegraficznym skr鏂ie wygl康aj tezy artyku逝. Analiza badaczy brzmi sp鎩nie i wiarygodnie. Przywodzi mi to na my郵 kilka innych duchowych zabytk闚 o niejasnym rodowodzie.

Czy znacie tw鏎 wyst瘼uj帷y pod nazw handlow „Karty cyga雟kie”? S to karty do wr騜b, kt鏎e mo積a kupi w ka盥ym sklepie ezoterycznym. Pr鏏owa豉m si dowiedzie, sk康 ten gad瞠t w豉軼iwie si wzi掖. Na wszelkich stronach po鈍i璚onych tym kartom czytam sakramentalne i nie鄉iertelne: pochodzenie tych kart nie jest do ko鎍a znane. Przyjrzyjmy si zatem i spr鏏ujmy odgadn望 sami. Obrazki s ciekawe, cho proste. Mamy karty przedstawiaj帷e Kochank, Kochanka, Zazdro嗆, Mi這嗆, Dom, Chorob itp. Faktycznie tematyka zdaje si przystawa do tego, co zazwyczaj wr騜yli ludziom Cyganie. Tylko, 瞠 Cyganki wr騜y造 z r瘯i albo z kart klasycznych. Z tego co wiem, pisa o tym nawet s造nny badacz kultury Cyga雟kiej, Jerzy Ficowski. Zreszt sk康 Cyganie mieliby bra specjalne, obrazkowe karty? Czy瘺y wozili ze sob kolorowe drukarki laserowe? Wygl康a na to, 瞠 to, co znamy pod nazw „Karty Cyga雟kie” to po najprawdopodobniej dwudziestowieczny wynalazek jakiego New Age’owego wydawcy. Albo nawet samego Piatnika.

Podobna sytuacja odnosi si do kolor闚, jakie rzekomo s przypisane czakrom. Jest to pomys wsp馧czesny. By豉 na ten temat wzmianka w bardzo ciekawym tek軼ie Wojciecha Usarzewicza „Rys historyczny New Age” w Tarace. Wiedza o rzekomych kolorach czakr nie pochodzi z rdzennego hinduizmu. Kolory przypisane czakrom w latach ’60 zesz貫go wieku.

Podobnie rzecz ma si ze s造nn Dezyderat, poematem, kt鏎y uwa瘸no za zabytek literacki z XVII wieku, a w ko鎍u okaza這 si, 瞠 jest to wiersz napisany przez Maxa Ehrmanna w 1927 roku.

Zastanawiam si czasem, ile jeszcze narz璠zi z naszego duchowego niezb璠nika, kt鏎e traktujemy jako dziedzictwo po rdzennych wierzeniach sprzed wielu stuleci, jest tak naprawd dziewi皻nasto- lub dwudziestowiecznym wymys貫m?

Karty cyga雟kie, mimo i raczej nie s tak cyga雟kie jak si wydaj, maj wiele uroku. Kolory czakr, mimo i wymy郵one dopiero w dwudziestym wieku, pomagaj wielu osobom przy medytacji. A ju rozczarowania dat powstania Dezyderaty zupe軟ie nie rozumiem. Czy fakt, 瞠 tekst nie pochodzi sprzed stuleci umniejsza jego warto嗆?

Tak samo jest ze 安iatowitem z Liczkowiec. Mo磧iwe, 瞠 安iatowit faktycznie nie jest a taki... kultowy na jakiego wygl康a. Ale czy to umniejsza jego warto嗆? Nadal pozostaje ciekawym zabytkiem o pi瘯nej symbolice. Nadal jest r璚znie wykonanym dzie貫m sztuki, w kt鏎e tw鏎ca, kimkolwiek by, w這篡 wiele pasji. Pi瘯ne dzie這, pozostaje pi瘯nym dzie貫m, niezale積ie od tego kiedy powsta這 i kto je stworzy.


Artyku omawiany: Oleksij Komar, Natalia Chamajko, "Idol ze Zbrucza: zabytek epoki romantyzmu?" na p造cie CD jako suplement do XXXIV tomu "Materia造 i sprawozdania Rzeszowskiego O鈔odka Archeologicznego", Rzesz闚 2013.
Idol ze Zbrucza, cd


Korekta przez: Lisiako Lisiako (2014-07-30)


komentarze

[foto]

1. To bardzo ciekawe • autor: Bogdan Zawadzki2014-07-30 18:41:44

i faktycznie nie mo積a wykluczy 瞠 安iatowit ze Zbrucza to tylko dwustuletni "m這dzieniec" , ale nie mo積a te wykluczy, 瞠 jest o wiele wiek闚 starszy, i nie koniecznie musi by "s這wia雟ki".  Kiedy...chyba...ze trzydzie軼i lat temu czyta貫m na ten temat. Autor r闚nie odwo造wa si do przekonuj帷ych argument闚. Wygl康a na to, 瞠 ka盥e pokolenie pisze owemu idolowi now (swoj) metryk ...

 

Pozdrawiam

[foto]

2. Nie ma trzech prawd • autor: Wojciech J騧wiak2014-07-30 20:28:14

By jeden czas, kiedy jacy ludzie-rze嬌iarze sporz康zili ten pos庵 na zlecenie innych ludzi. Je郵i to si dzia這 oko這 1820 roku, to NIE dzia這 si oko這 950 roku.
[foto]

3. oczywi軼ie, 瞠 • autor: Bogdan Zawadzki2014-07-31 06:21:13

nie mo瞠 by trzech, czy "tylko" dw鏂h prawd ...nikt jednak nie z豉pa rze嬌iarzy za r瘯 i nie mo瞠 by (nie jest) pewien tego kiedy (na czyje zlecenie, w kt鏎ym miejscu)tak na prawd powsta "安iadowit ze Zbrucza"...wszystko z czym mamy do czynienia to tylko hipotezy ...

Pozdrawiam

4. o tym o czym si nie dyskutuje • autor: Nierozpoznany#78502014-07-31 15:21:06

Z ca造m szacunkiem i 鈍iadomo軼i niedyskutowalno軼i pewnych kwestii - m闚ienie o tym "dziele" 瞠 jest "pi瘯ne" to nieporozumienie. Gdyby jeszcze przynale瘸這 do kultury wczesnego neolitu, ale je瞠li ma nawet te tysi帷 lat (a nie ma) to jest raczej g這sem za prawdziwo軼i XIX wiecznych antypolskich antys這wia雟kich paszkwili niemieckich maj帷ych da uzasadnienie dla podboju S這wian jako "ras ni窺zych". I tu pojawia si ciekawy trop czy przypadkiem pos庵 ten nie jest cz窷ci jakiej gry wywiad闚, podrzucony niby przypadkiem odnaleziony mia uzasadnia tez jakoby S這wianie byli niedorozwini璚i per se. To tylko jeden z trop闚 ale prosz zobaczy jak wygl康a豉 sztuka 鈍iatowa w okolicach roku 1000 a potem spojrze na to "dzie這".

5. Nie b璠 si powtarza... • autor: Nierozpoznany#34172014-07-31 15:55:00

za swoimi wypowiedziami pod tym materia貫m: http://www.taraka.pl/swiatowid_posag_ze_zbrucza
Polecam ewentualnie pos逝cha tego co ma w temacie do powiedzenia prof. Parczewski (kt鏎y m闚i o tym ostatnio na swoim wyk豉dzie w Muzeum Archeologicznym w Krakowie).
[foto]

6. @ Tratva Wieduna • autor: Bogdan Zawadzki2014-08-01 06:51:10

nie wiem, czy dobrze zrozumia貫m (nie jestem w tych kwestiach zorientowany)...ale co w "安iatowidzie ze Zbrucza" jest (mo瞠 by) antypolskiego?, antys這wia雟kiego ?

 ?

[foto]

7. 安iatowid a Ca逝n • autor: Wojciech J騧wiak2014-08-01 14:23:11

Sprawa 安iatowida przypomina spraw Ca逝nu Tury雟kiego. Przy Ca逝nie ka盥y rozs康ny cz這wiek zgodzi si, 瞠 jest to 鈔edniowieczny artefakt. Katolicy nie, bo jest on jednym z przedmiot闚 s逝膨cych im do podtrzymywani ich wiary.
Buddy軼i szko造 Cz'an medytuj nad pytaniem: "Co by by這 gdyby Budda nie istnia ani nie osi庵n掖 Parinirwany?" -- i dopuszczenie, 瞠 Buddy nie by這 tym bardziej bod嬈uje ich do pracy nad w豉snym o鈍ieceniem.
Oczywi軼ie popieram podej軼ie buddyjskie. Wiara i Droga nie powinny zale瞠 od stanu zabytk闚.
I jeszcze co: wraz z rewizj 安iatowida poga雟ka polsko-s這wia雟ka tradycja zyskuje nowego, nierozpoznanego dot康 za這篡ciela: Tymona Zaborowskiego.

8. Tyle tylko, 瞠... • autor: Nierozpoznany#34172014-08-01 15:57:03

Tyle tylko, 瞠 jak na razie 瘸dnej rewizji nie ma, a jedynie tezy dw鎩ki ukrai雟kich "badaczy" :P

9. Dw鎩ka ukrai雟kich badaczy... • autor: Nierozpoznany#10542014-08-02 00:14:31

Dw鎩ka ukrai雟kich badaczy cytuje wielu innych naukowc闚, kt鏎zy ju wcze郾iej wysuwali podobne tezy
[foto]

10. to zale篡 • autor: Bogdan Zawadzki2014-08-02 09:14:16


Bardzo mi si podoba, to co napisa Wojtek, 瞠 "Wiara i Droga nie powinny zale瞠 od stanu zabytk闚"...i jeszcze wcze郾iej to "buddyjskie podej軼ie" do problemu (jw.)...

no ale do rzeczy ... Od pocz徠ku naszej dyskusji wci捫 ko豉ta豉 mi si taka my郵 (ale nie by這 sposobno軼i, 瞠by ja wypowiedzie). Wiele zale篡 od tego jak spojrzymy na (jak rozumiemy) czas...ot騜 traktuj帷 go linearnie nasze relikwie-zabytki ("Ca逝n", "安iatowid...") trac wiarygodno嗆 wraz z zakwestionowaniem ich "staro篡tnych" metryk...ale je瞠li potraktowa czas "cyklicznie" (niczym rozci庵aj帷 si spiral, o kt鏎ej kiedy wspomina Andrzej?) zauwa篡my, 瞠 owe pojawiaj帷e si "nowo篡tne" "zabytki" wyra瘸j mocno zakorzenione w naszej historii staro篡tne idee, a ka盥e ich pojawienie si (niejako powr鏒-odnalezienie tych zabytk闚 do nas) odnawia (restytuuje) te idee, i nie rzadko podnosi (przenosi) na nowy (wy窺zy) poziom. By mo瞠 min. dlatego w nowo篡tnych czasach staj si one (tj. owe zabytki-relikwie) znakami-wzmacniaczami "staro篡tnej" (je瞠li chodzi o pochodzenie) wiary (religii) ...

11. Mario - czyli... • autor: Nierozpoznany#34172014-08-03 09:23:26

Mario - czyli jak sama zauwa瘸sz, teza podwa瘸j帷a autentyczno嗆 pos庵u nie jest nawet specjalnie nowa - zawsze bowiem znajd si tacy, kt鏎zy b璠 pr鏏owali podwa瘸 wiarygodno嗆 zabytku i na tej podstawie starali si zaistnie. Pomijam, 瞠 w tym przypadku mamy wi璚 tezy oparte na tezach, a nie na jakich nowych badaniach. Dotychczas przeprowadzone (szczeg鏊nie badania fizyko-chemiczne) wskazuj natomiast na autentyczno嗆 pos庵u, kt鏎 przyjmuje zdecydowana wi瘯szo嗆 鈍iata naukowego. Generalnie szerzej na podobne zarzuty odnios貫m si ju pod tym materia貫m:
http://www.taraka.pl/swiatowid_posag_ze_zbrucza
r闚nie co do tego czy "Wiara i Droga nie powinny zale瞠 od stanu zabytk闚", bo w przypadku religii naturalnych zwykle nie zale膨, co jednak nie znaczy (i co jest zupe軟ie odr瑿n kwesti), 瞠 mamy bezkrytycznie i opieraj帷 si na tak s豉bych przes豉nkach jak tezy wysuni皻e przez dw鎩k ukrai雟kich "badaczy" z owych w豉snych zabytk闚 rezygnowa.

ADD. "W latach 1948-49 Rudolf Koz這wski przeprowadzi badania makroskopowe i mikroskopowe pos庵u ze Zbrucza. Dostarczy造 one istotnych informacji o samym zabytku. Pos庵 wykonano z mioce雟kiego wapienia rafowego pochodz帷ego zapewne z mioce雟kich pok豉d闚 wapiennych z okolic Husiatyna na Podolu. Pierwotnie pokryty by barwnikami, kt鏎ych 郵ady ocala造 w zag喚bieniach reliefu. Stan naciek闚 krystalicznych na powierzchni zabytku 鈍iadczy o tym, 瞠 pierwotnie pos庵 sta w miejscu ochraniaj帷ym go przed wp造wem wody deszczowej (zadaszenie, grota, drzewo). Widoczne wyg豉dzenia, powsta貫 pod wp造wem wody p造n帷ej (rzecznej) 鈍iadcz, i w korycie rzeki zalega uko郾ie do jej nurtu, a ich kierunek, i pos庵 zosta celowo u這穎ny (obalenie spowodowa這by rozbicie), a nie podmyty. Ci篹ka, dolna cz窷 pos庵u (z od豉man podstaw) opad豉 g喚biej i zamulenie ochroni這 przed wytarciami doln cz窷 s逝pa. Wiele jednak wskazuje na to, 瞠 dzia豉nie wody p造n帷ej na powierzchni zabytku by這 kr鏒kotrwa貫. 奸ady na powierzchni dowodz, 瞠 miejsce, w kt鏎ym ukryto/zakopano pos庵 o鄉iokrotnie podlega這 transgresjom i regresjom Zbrucza. Osobn kategori 郵ad闚 s rysy powsta貫 zapewne w trakcie wyci庵ania zabytku z koryta rzeki."

  • Koz這wski R., Badania technologiczne pos庵u 安iatowida z Muzeum Archeologicznego w Krakowie, Materia造 Archeologiczne, t. 5/1964, s. 61-68.
  • Le鎍zyk G., 安iatowid zbrucza雟ki, Materia造 Archeologiczne, t. 5/1964, s. 5-59.
  • Szyma雟ki W., Pos庵 ze Zbrucza i jego otoczenie, Przegl康 Archeologiczny, t. 44/1996, s. 75-116.
"Ca豉 powierzchnia kamienia zosta豉 dok豉dnie przestudiowana. Uzupe軟iono to studiami mikroskopowymi. Skorzystano z pomocy uczonych ukrai雟kich przy opracowywaniu materia堯w por闚nawczych pochodz帷ych z mioce雟kich formacji wapiennych z okolic Husiatyna. Wyniki bada mikroskopowych, makroskopowych, analiza kroplistych naciek闚 na powierzchni, warstwowych naciek闚 na tylnej stronie pos庵u, naciek闚 瞠laza, resztek polichromii, mu堯w - pozwalaj stwierdzi, 瞠 zabytek jest najzupe軟iej autentyczny."

12. To czy teza... • autor: Nierozpoznany#10542014-08-04 19:36:28

To czy teza jest nowa czy nie, ma moim zdaniem niewielkie znaczenia.
A co do artyku逝, to jego autorzy nie podaj tez opartych na tezach, tylko po prostu cytuj wyniki r騜nych bada.

13. Czyli konkretnie jakich?... • autor: Nierozpoznany#34172014-08-05 11:55:37

Czyli konkretnie jakich? I czy w ca這軼i, czy tylko te ich fragmenty, kt鏎e akurat odpowiadaj ich tezom?* I czemu nie zosta造 one podobnie zinterpretowane przez ca陰 reszt uznanego, naukowego 鈍iata?

* ...Skoro bowiem "cytuj wyniki r騜nych bada" to z pewno軼i nie powinno by wi瘯szego problemu z dotarciem do nich i z ich por闚naniem.

14. "Czyli konkretnie jakich?... • autor: Nierozpoznany#10542014-08-07 17:00:45

"Czyli konkretnie jakich? "

Na przyk豉d takich, jakie zaprezentowa豉m w artykule. Oczywi軼ie nie ma 瘸dnych problem闚 z dotarciem do bada i por闚naniem. Artyku jest dost瘼ny w zaprezentowanych pod tekstem materia豉ch, jest opatrzony bibliografi, mo積a 豉two dotrze do cytowanych bada.

"I czemu nie zosta造 one podobnie zinterpretowane przez ca陰 reszt uznanego, naukowego 鈍iata? "

A co to jest "reszta uznanego, naukowego 鈍iata?

15. Czyli tych samych,... • autor: Nierozpoznany#34172014-08-08 13:24:33

Czyli tych samych, kt鏎ych sami bezpo鈔edni autorzy bada, na ich podstawie byli przekonani o autentyczno軼i pos庵u?
;)

16. Oddaj g這s... • autor: Nierozpoznany#70192014-08-10 13:03:30

       Oddaj g這s "Ma貫mu s這wnikowi kultury dawnych S這wian", pod red. Lecha Leciejewicza :

安iatowit ze Zbrucza -
czworoboczny s逝p kamienny, pokryty trzema strefami p豉skorze瘺 i zwie鎍zony czterema twarzami pod przykryciem wsp鏊nej czapki. Wydobyty z nurt闚 rz. Zbrucz na Ukrainie w 1848. Z uwagi na zbie積o嗆 z opisem --> 安i皻owita z Arkony, nazwany zosta jego imieniem, cho zapewne przedstawia inne, przypuszczalnie wschodnios這w. b鏀two. Z powodu braku udokumentowanych okoliczno軼i odkrycia podejrzewano, 瞠 jest to falsyfikat. Na podstawie nowszych bada fizyko-chemicznych uznany zosta jednak za orygina. Znajduje si w Muzeum Archeologicznym w Krakowie.

安i皻owit -
naczelne b鏀two plemienia Ran闚, czczone w Arkonie na Rugii, pod postaci pos庵u o czterech twarzach, z rogiem w d這ni i mieczem u boku. 安i皻owit by uwa瘸ny za boga lasu, urodzaju, s這鎍a, ognia i prawdopodobnie wojny. Przy 鈍i徠yni istnia skarbiec i stajnia "鈍i皻ego konia", u篡wanego przez kap豉n闚 do wr騜b. Kult 安i皻owita nale瘸 do najp騜niejszych, lecz i najwy瞠j zorganizowanych wierze s這w. Wg 鈔edn. legendy wywodzi si mia od chrze軼. kultu 鈍. Wita, patrona klasztoru w Korbei, by to jednak wymys maj帷y uzasadni pretensje niem. do Rugii.
Kult 安i皻owita upad po podboju tej wyspy przez Du鎍zyk闚 w 1168.
[autor hase: Jerzy G御sowski]


[foto]

17. Ma造 s這wnik Leciejewicza • autor: Wojciech J騧wiak2014-08-11 14:05:57

Ma造 S這wnik Leciejewicza zawiera w wi瘯szo軼i dane z lat 1960-tych, czyli te "nowsze badania" maj co najmniej 45 lat!
W og鏊e t ksi捫k trzeba czyta bardzo ostro積ie. Raz, 瞠 przestarza豉, dwa 瞠 zosta豉 napisana w epoce... tak... GOMUΘOWSKIEJ i ma obecnie warto嗆 tylko historyczn jako przyk豉d 闚czesnej komuno-s這wia雟kiej propagandy.
Bo by這 co takiego: propaganda komunistyczno-narodowa (narodowo-socjalistyczna), maj帷a na cel komunistyczno-s這wia雟k jedno嗆 narod闚 podleg造ch Moskwie i przy okazji za豉twiaj帷a stare folkistowskie porachunki z Niemcami. Oczywi軼ie przy tym skrajnie i 郵epo autochtonistyczna.

18. 1. S康zisz, 瞠... • autor: Nierozpoznany#34172014-08-18 19:34:54

1. S康zisz, 瞠 45 lat temu nie potrafili dostatecznie precyzyjnie przeprowadzi bada fizyko-chemicznych? :)
2. Czemu jedne ksi捫ki nale篡 czyta "bardzo ostro積ie", a inne przyjmowa ca趾owicie bezkrytycznie, szczeg鏊nie gdy powo逝j si wybiorczo na badania opisane we wcze郾iejszych publikacjach? :) Obecnie nie s prowadzone 瘸dne "propagandy" i nikt nie pr鏏uje forsowa swoich pogl康闚 cho熲y po to by  zaistnie? Szczeg鏊nie, 瞠 obecnie ka盥y mo瞠 sobie napisa i wyda dos這wnie co chce, je郵i tylko go na to sta? Ju nawet pomijam, 瞠 to akurat na Ukrainie propaganda (nawet ostatnio) ma si ca趾iem dobrze. :p

Zaloguj si - aby napisa komentarz   Rejestracja - je郵i nie masz konta w Tarace

x

Szybki przegl康 Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- has這
Zaloguj
Pomi   Zapomnia貫m/am has豉!

Zapisz si (za堯 konto w Tarace)