Przejdź do Taraki mobilnej! - masz wąski ekran.
zdjęcie Autora

30 stycznia 2004

Richard Tarnas

Uran i Prometeusz
Uran w astrologii i archetyp Prometeusza. Fragm. ksiażki 'Prometheus the Awakener'

Kategoria: Astrologia
Tematy/tagi: grecka mitologiaplanety w astrologii

Starożytni wierzyli, że znanych im siedem planet tworzy całkowitą kosmiczną strukturę odzwierciedlającą pierwotne siły zarządzające ludzkimi losami. W 1781 astronom i muzyk, William Herschel dokonując dokładnych teleskopowych badań nieba natknął się na obiekt, który nie był zwykłą gwiazdą. Obiekt okazał się pierwszą planetą odkrytą od starożytności. Jego zdumiewające odkrycie natychmiast zmieniło wymiary systemu słonecznego, gdyż nowa planeta była dwa razy dalej od Słońca niż Saturn. Odkrycie to stanowiło również bezprecedensowe wyzwanie dla tradycji astrologicznej. Starożytna hierarchia siedmiu planet, ograniczonych przez Saturna, była nieodwołalnie zniszczona, a nowa planeta nie miała ustalonego archetypowego znaczenia.

Astronomowie rozważali wiele imion dla nowej planety. Herschel jako pierwszy proponował nazwę Georgium Sidus na cześć swojego patrona i władcy, króla Anglii Jerzego III. Francuzi, bez wątpienia niezbyt entuzjastycznie nastawieni do kosmicznego ubóstwienia angielskiego monarchy, używali nazwy Herschel. Ale w końcu skorzystano z panteonu mitologii klasycznej: niemiecki astronom Johann Elert Bode zasugerował nazwę Uran (łac. i ang. Uranus) w rocznicę jej odkrycia, a ta nazwa powoli zyskała międzynarodową akceptację. Logika tego nazewnictwa była prosta: mitologiczny Ouranos (Uran w grece) był ojcem Saturna (Kronos), w związku z faktem, że nowa planeta znajdowała się w Kosmosie poza Saturnem, tak jak Saturn w mitologii będący ojcem Jowisza, położony jest w kosmosie dalej od Słońca niż swój syn. Uran był również bogiem gwiaździstego nieba, jak określał go Hezjod, co wydawało się szczególnie odpowiednim imieniem dla nowej planety.

Astrologowie wprawdzie przyjęli nazwę Uran, ale znaczenie jakie jej zaczęto przypisywać było znacząco różne od charakteru Urana z mitologii. Współcześni astrologowie na podstawie doświadczenia łączą Urana-planetę z zasadą zmiany, buntu, wolności, wyzwolenia, reformy i rewolucji, z nieoczekiwanym łamaniem struktur; następnie z pobudzeniem, nagłymi niespodziankami, przebłyskami wglądu, rewelacyjnymi informacjami i przebudzeniem. Kojarzy się go także z intelektualną błyskotliwością, z inwencją twórczą, kreatywnością, orginalnością i indywidualizmem. Tranzyty Urana są związane z niespodziewanymi burzącymi i wyzwalającymi zdarzeniami, a ponadto z nieprzewidywalnymi, destrukcyjnymi zmianami, przez co ta planeta często nazywana bywa "kosmicznym triksterem". Jako wskaźnik indywidualnego charakteru człowieka Uran oznacza indywidualistę, geniusza i rebelianta. Te różne jakości można zaobserwować u osób urodzonych z silnym Uranem, szczególnie zaś są wyrażane podczas jego tranzytów. W tym względzie zapanowała ogólna zgoda wśród astrologów, przynajmniej od początku dwudziestego wieku, iż te charakterystyki odzwierciedlają archetypową naturę planety Uran.

Te obserwowane jakości mają jednak niewiele wspólnego z Grecką mityczną postacią Urana-Ouranosa. Nic w mitologicznym charakterze Urana nie sugeruje geniuszu, rebelii czy impulsu do zmiany. Wydźwięk mitu Urana jest znacząco różny: jest to pierwotny bóg nieba, znajdywany w wielu mitologiach, którego związek z boginią Gają stanowi część greckiego mitu stworzenia. W istocie rola Urana w tym micie nie polega na wszczynaniu rebelii i zmiany, ale raczej na stawianiu im oporu. Charakter mitycznego Urana nie tylko jest odmienny od znaczenia Urana astrologicznego, ale wręcz przeciwstawny. Mitologiczny Uran napotyka na bunt swoich potomków i zostaje obalony; astrologiczny Uran, przeciwnie, jest tym, kto buntuje się i obala autorytety. Żadna z różnych jakości obserwowanych w związku z planetą Uran - błyskotliwość, wolność, nieobliczalność, inwencja, indywidualizm itd. - nie znajduje odpowiednika w micie Ouranosa. W przeciwieństwie do siedmiu planet znanych starożytnym imię Uran nie odpowiada swojemu astrologicznemu znaczeniu. Nazwa ta wyniknęła z konwencjonalnej osiemnastowiecznej logiki, a nie z archetypowego wglądu.

Miałem świadomość tej sprzeczności, kiedy pewnego dnia zauważyłem, że te same astrologiczne jakości pasują - i to z niezwykłą precyzją - do innej postaci z mitologii greckiej. Tą postacią jest Prometeusz, tytan, który zbuntował się przeciw bogom, pomógł obalić tyrańskiego Kronosa, oszukał Zeusa i ukradł ogień ze szczytu Olimpu, by wyzwolić ludzkość spod władzy bogów. Prometeusz był uznawany za najmądrzejszego ze swej rasy i nauczył ludzi wszystkich sztuk i nauk. Im bardziej tą sprawę badałem, tym bardziej uświadamiałem sobie, że każda jakość przypisywana przez astrologów planecie Uran znajduje odbicie w micie Prometeusza: inicjacja radykalnych zmian, umiłowanie wolności, podważanie autorytetów, akt kosmicznego powstania przeciwko kosmicznym strukturom w celu uwolnienia ludzkości z więzów, pęd do przekraczania ograniczeń, intelektualna błyskotliwość i geniusz, element podniecenia i ryzyka. Prometejski styl w przechytrzaniu bogów, w których to działaniach wykorzystał subtelne podstępy i nieoczekiwany moment, by podważyć ustalony porządek: on również był nazywamy kosmicznym oszustem (triksterem). Związany z Prometeuszem motyw ognia zawiera również wiele znaczeń, kreatywną iskrę, przełom kulturowy i technologiczny, zwiększenie autonomii ludzkości, wyzwalający dar z niebios, nagłe oświecenie, intelektualne i duchowe przebudzenie - to wszystko astrologowie wiążą z planetą Uran.

Nie byłem w stanie znaleźć w literaturze astrologicznej, na jakiej podstawie przypisano Uranowi to znaczenie wkrótce po jego odkryciu. Możliwe jest, że nieoczekiwane (w wielce prometejskim stylu) odkrycie planety samo zasugerowało takie znaczenie - nagły rozłam w niebiańskiej strukturze, nieoczekiwana i bezprecedensowa natura zjawiska, decydujący udział technicznego wynalazku (teleskop), obalenie tradycji, przekroczenie dawnych ograniczeń i struktur. Jednakże najwcześniejsze teksty astrologiczne, które mogłem znaleźć, odnosiły się do charakteru osób z silnym Uranem w horoskopie urodzeniowym, przez co można sądzić, że właśnie badanie horoskopów urodzeniowych posłużyło za podstawą określenia cech Urana.

Nowsze źródła astrologiczne sugerują, że okres historyczny, w którym odkryto tę planetę - koniec XVIII wieku - zgodny był z jej archetypową naturą. Stosuje się tu rozumowanie, iż fizyczne odkrycie planety w pewnym sensie reprezentuje ujawnienie się odpowiadającego jej archetypu w świadomej części psychicznego pola ludzkości. W tym sensie odpowiedniki astrologicznego znaczenia Urana były całkiem oczywiste: odkrycie planety nastąpiło w 1781 u szczytu okresu Oświecenia, w niezwykłym czasie, który przyniósł rewolucje Amerykańską i Francuską, rewolucję przemysłową i epokę romantyzmu. W tym wszystkim można zobaczyć motywy prometejskie: wywyższenie ludzkiego rozumu i autonomii jednostki, wyzwanie rzucone tradycyjnym wierzeniom i obyczajom, bunt przeciw królom, arystokracji, panującej religii, przywilejom społecznym i politycznemu uciskowi; Deklaracje Niepodległości i Praw Człowieka, liberté i egalité; początki feminizmu; powszechne zainteresowanie radykalnymi ideami; gwałtowność zmian; pęd ku nowoczesności, czczenie postępu ludzkości; zalew wynalazków i postępu techniki; rewolucja w sztuce i literaturze, zachwyt nad kreatywnością ludzkiej wyobraźni; liczne grono geniuszy i kulturowych bohaterów. Byli również wielcy romantyczni poeci ze swoimi peanami... nad samym Prometeuszem. Jeśli czas odkrycia Urana ma swoją archetypową charakterystykę, nic go nie odda lepiej niż "Prometeusz Rozpętany" (dramat liryczny P.B. Shelleya).

Odkąd to zauważyłem, związek między Uranem i mitologicznym Prometeuszem stał się dla mnie w intuicyjny sposób oczywiście pewny*. Nie mogę znaleźć żadnej jakości, cechy charakteru czy tendencji obserwowanej w związku z Uranem, która by nie została uchwycona w micie i charakterze Prometeusza. Zacząłem studiować wpływ Urana w horoskopach urodzeniowych, w tranzytach i w cyklach historii, aby zobaczyć czy taka identyfikacja archetypów poszerzy moje zrozumienie odpowiadających im zjawisk.

 

* Z właściwą sobie wnikliwością Stephen Arroyo zwięźle porównał astrologicznego Urana do mitologicznego Prometeusza w książce "Astrology, Karma and Transformation" (Davis, Ca: CRCS, 1978). To było chyba pierwsze opublikowane odniesienie do związku między Uranem i Prometeuszem.

 

Oryginał: Richard Tarnas, "Prometheus the Awakener", Woodstock CT, 1995
Przekład: Piotr Jaczewski; małe poprawki: Wojciech Jóźwiak


Zaloguj się - aby napisać komentarz   Rejestracja - jeśli nie masz konta w Tarace

x

Szybki przegląd Taraki

[X] Logowanie:

- e-mail jako login
- hasło
Zaloguj
Pomiń   Zapomniałem/am hasła!

Zapisz się (załóż konto w Tarace)