Czytałem w „Plus Minus tygodniku Rzeczypospolitej” (1/2 października 2011) odcinek „Dziennika Północnego” Mariusza Wilka. Wilk wspomina Miłosza, którego poznał był osobiście i którego nazywa szamanem, w ślad za samym Miłoszem, którego słowa – „Skoro już jestem szamanem...” – cytuje.  Pisze tam Mariusz Wilk: „Miłosz mówił, że poezja to nic innego, jeno przywoływanie duchów w nadziei, iż wykorzystując rytm jego krwi oraz jego rękę, dzierżącą pióro, bodaj na chwilę się ucieleśnią i powrócą między żyjących.” Tyle mistrz znad Jeziora Oniego. Czytając to, zauważyłem równanie: Miłosz był emigrantem, z rodzinnej Litwy (w sensie Wlk. X. Lit.) rzucony do Kalifornii. Wilk też emigrant, który na emigrację poszedł z własnego wyboru, ale nie do „lepszego” Zachodu, tylko na rosyjską północną peryferię. Szamani stawali się nimi, przechodząc inicjację, proces mający cechy kontrolowanej śmierci i odrodzenia, dla zwykłych ludzi ponad ich siły i zapewne zabójczy. Bohaterowie baśni wyruszali w dalekie podróże, będące w istocie inicjacjami; wracali z nich odmienieni i zdolni do nadludzkich czynów. Emigracja jest inicjacją, przynajmniej ją przypomina. Ma coś ze śmierci Gustawa by odrodził się Konrad – słowami innego wielkiego emigranta. W plemiennych rytuałach dopiero po inicjacji młodzieniec stawał się dorosłym. Z drugiej strony, ci, którzy nie wyemigrowali, zostali w domu – Sędzia przy Robaku – mają coś z dużych dzieci, które nie wyszły z rodzinnego domu, nie odpępniły się od „macierzy” swojej dziecięcej okolicy, nie dorosły do indywiduacji. (Że użyję tego bardzo niejasnego Jungowskiego słówka.) I nie widzą świata z obiektywnego punktu widzenia.

To, co tu piszę, łączy się z dyskusjami w Tarace o języku angielskim i jego uczeniu się lub nie (English is NOW, albo jak NIE uczyć się angielskiego. Co będzie z angielskim?). Znajomość obcego języka (lub kilku) i umiejętność mówienia w nich i bycia w światach mówiących tamtymi językami, wchodzi w skład emigracyjnej inicjacji i do pewnego stopnia może zastąpić emigrację odbytą całym ciałem. To by wyjaśniało masę emocji uwiązaną do sprawy znajomości i nauki obcych języków. Próg inicjacyjny ze swej istoty wzbudza wielkie emocje. Inicjowani inaczej i szczególnie patrzą na nieinicjowanych, podobnie nieinicjowani na inicjowanych. Tam gdzie zaistnieje podejrzenie, że coś (jak w tym przypadku: emigracja lub język obcy) łączy się z inicjacją, powyższy schemat pełnego emocjonalnego napięcia podziału między incjowanymi a nieinicjowanymi odżywa z archetypu. Wydaje mi się, że ten „duch” wisi nad dyskusjami o językach.

Tu już dalsze skojarzenie: różnica między moim pokoleniem a poprzednim (naszych rodziców, urodzonych w latach 1920-tych) polegała na podobnej inicjacji i jej braku: oni byli (na różne sposoby) inicjowani w wojnę, my nie, więc nawet dorósłszy, trochę pozostaliśmy dziećmi. Ale to już osobna sprawa, inny temat i pewnie wiele razy obracany.