W Polsce, na ile mi wiadomo, dotąd szamani sobie, rodzimowiercy sobie. Te dwa nurty wzięły się z innych źródeł i uparcie nie zlewają się ani nie krzyżują, a ich przedstawiciele dbają o swoją wzajemną osobność. Ja też bym chyba oszalał, gdybym miał zakładać kolejny rodzimowierczy kościół lub na warsztatach uczył modlić się do bogów. Ale przecież podobieństw jest wiele więcej niż różnic. Co przeszkadza? Pewna strukturalna różnica, o której następująco.

Różnica ta uwidacznia się w tym, że jedni i drudzy inaczej nazywają (przynajmniej po polsku) istoty stamtąd. Rodzimowiercy zwracają się do bogów, szamani(ści) do duchów.

Duchy są jak zwierzęta dzikie: rezydują najchętniej w dzikich miejscach, w jakichś miejscach mocy, w uroczyskach, w starych drzewostanach, na górach, rzekach, błotach.

Bogowie są jak zwierzęta domowe, gospodarskie: rezydują w świątyniach, a więc w specjalnych domach lub altanach – aż chciałoby się sceptykowi podbluźnić, że w stajniach!

Szamański kontakt z duchem jest jak kontakt z dzikim zwierzem: przede wszystkim nie ma gwarancji, że duch się pojawi. Przyjdzie, kiedy będzie chciał. Jak dzikie zwierzę, jest nieuchwytny. Częściej wnioskuje się o nim z jego śladów: coś przemknęło, coś mignęło, było i już nie ma. Duchy są groźne: nawet kiedy ludzie już w nie nie wierzą i ich nie szukają i nie potrzebują, to ostatnią rzeczą, z której duchy zrezygnują, jest straszenie. Z szerokiej palety duszych umiejętności, w wysoko rozwiniętych społeczeństwach Zachodu pozostało jedno straszenie, budzenie lęku.

Rodzimowierczy, a ogólniej religijny kontakt z bogami jest jak ze zwierzętami udomowionymi, z jakimiś krowami czy końmi: jak tamte zwierzęta posłusznie stoją w oborach czy stajniach, czekając aż człowiek przyjdzie i czegoś od nich będzie chciał, tak samo bogowie: spolegliwie spoczywają w swoich świątyniach, chramach, kościołach, w kapliczkach i na ołtarzach i czekają, aż ludzie do nich przyjdą i czegoś od nich będą chcieli: o coś będą prosić, o coś się do nich modlić, albo wezmą i poprowadzą w procesji.

Wydaje mi się, że to jest pierwsza i powierzchniowa warstwa tej duszo-bożej i rodzimowierczo-szamańskiej różnicy. Gdy zmacam głębsze słoje, powiem.