Jakub Majmurek, redaktor „Krytyki Politycznej”, wywiaduje Jacka Dobrowolskiego (ale nie tego naszego z Taraki, tylko innego) pod pięknym tytułem „Polacy potrzebują ateizmu jak zdrowia”. Jeśli ateizm określić prostym stwierdzeniem: „Boga nie ma, więc nie muszę się podporządkowywać księżom” – to tak, taki jasny pogląd popieram bez wahania. Jednak ta sprawa nie jest taka prosta.

Po pierwsze, jeśli ktoś chce uciec od Kościoła (katolickiego lub innych podobnych) z jego psycho-dyktaturą i z jego natrętną kontrolą, to dzisiaj ma wiele innych drzwi wyjścia niż ogłoszenie się ateistą w powyższym prostym sensie. Może wyjść przez drzwi buddyzm. Przez drzwi joga. Przez drzwi neopogaństwo lub rodzima wiara, przez drzwi szamanizm, huna, magia, gnoza. Lub przez drzwi „ogólny rozwój duchowy”. Oferta jest dużo szersza niż dawniej.

Po drugie, w dzisiejszym oglądzie ateizmu chodzi nie tylko o niepodległość od religijnych dyktatur (dyktatur posługujących się religijnym frazesem), ale także o odpowiedź lub chęć odpowiedzi na pewne pytania, o których za chwilę. Ateizm wspiera się „światopoglądem naukowym”, co odbiło się w omawianym wywiadzie; Dobrowolski mówi tam: „Dominowało przekonanie, że [...] będziemy mieli w szkole i fizykę, i religię.” Fizyka jest wielkim niszczycielem religii, gdyż pokazuje obszary świata, wobec których światopogląd religijny jest infantylnie bezradny i ogłupiały. Mnie samego dawno temu fizyka wyleczyła z religii. Ale z drugiej strony fizyka lub oparty na niej światopogląd ma skłonność do równie infantylnego upraszczania wszystkiego – czyli do redukcjonizmu. W myśl którego wszystko ma być zrobione z jakichś klocków – dawniej miały nimi być atomy, później cząstki elementarne – zachowujących się jak przewidywalne mechanizmy i realizujących algorytmy. W takim redukcjonistycznym świecie nie ma miejsca na nas: nie ma miejsca na świadomość. Nie wiadomo, skąd się to coś bierze – i powstaje poważne podejrzenie, że jej nie ma, że jest jakimś dziwnym złudzeniem, epifenomenem, jak to się fachowo nazywa. Skoro nie ma świadomości, to nie ma też piękna i paru innych rzeczy, dla których warto żyć. Ateizm pociąga fizykę, fizyka redukcjonizm, redukcjonizm pociąga a-psychizm, i w końcu a-psychizm pociąga bezsens istnienia. Co z istnieniem lub nieistnieniem Boga niewiele lub nic nie ma wspólnego.

W pospiechu przeoczyłem inna kwestię: my ludzie nie lubimy umierać, więc wolimy sądzić, że po śmierci (śmierci ciała) coś pozostaje, jakaś moja lub twoja kontynuacja. To jest kolejna linia dzieląca religijną wiarę od niewiary, więc jakiś rodzaj ateizmu. Nie chodzi w niej (w tej granicznej linii) o to, czy Bóg jest, czy go nie ma, tylko o to, czy będę żyć po śmierci lub „umrę nie wszystek” – czy przeciwnie, umrę właśnie całkiem. To nie jest ateizm, tylko a-post-mortem-wiwizm. (Słowo zmyślam w tym momencie, pewnie ma już jakieś ładniejsze filozoficzne brzmienie.)

Pogląd o życiu lub nie-życiu po śmierci nie ma związku z poglądem na istnienie lub nie-istnienie Boga. Chrześcijaństwo dokonało tu chytrej sprzedaży wiązanej, przedstawiając swojego Boga jako gwaranta tego, że będziemy żyć po śmierci, szczegóły jak – pomijam. Może dzisiaj byliby zręczniejszymi łowcami dusz, gdyby udało im się Boga wykreować na gwaranta tego, że jestem niealgorytmiczną świadomością?

Poza tym podoba mi się dowcip Dawkinsa, że chrześcijanie strasznie się rozczarują, gdy po śmierci, tak, staną przez obliczem Boga – i okaże się wtedy, że jest jest nim Baal! I dopiero da im, bluźniercom, popalić.