Nie pamiętam od jak dawna podczytuję witryny Alaksieja Dziermanta; także nie pamiętam, czy do niego pisałem – jeśli tak, to dawno temu. W każdym razie to już lata, odkąd wiem, że ktoś taki istnieje, działa i pisze, i jest płodnym e-autorem i w jakimś stopniu bratnią e-duszą. Jednak nie jestem pewien, czy on wie o istnieniu moim i Taraki. Pierwszą witryną lub blogiem Dziermanta, który zauważyłem, był (i jest, nadal wychodzi) „Kryviec” czyli kryviec.livejournal.com. Co znaczy to dziwne słowo? Krywicze byli średniowiecznym plemieniem żyjącym na obszarach dzisiejszej Białorusi; jest hipoteza, że nie byli Słowianami, tzn. nie mówili językiem słowiańskim. Lecz jednym z bałtyckich, dziś zanikłym, który jednak pozostawił liczne ślady w toponimii, czyli nazwach terenowych, głównie rzek i jezior. Krywicka Białoruś byłaby więc syntezą dwóch etnicznych żywiołów: tubylczego bałtyjskiego i penetrującego w górę rzek dnieprowego dorzecza – słowiańskiego. Bałtyjskość Białorusi byłaby też tym czynnikiem, który ułatwił Litwinom Giedyminowiczom (u nas znanym po nowszym nazwiskiem Jagiellonów) włączenie Białorusi i stworzenie Wielkiego Księstwa Litewskiego, państwa dwóch etnosów, pomiędzy którymi nie dość, że nigdy nie było konfliktów, to nie zauważano różnic, może poza jedną, religijną. Teksty w „Krywcu” afirmowały syntetyczność Białorusi, jej bałtyjskość i przynależność do nadbałtyckiego regionu, unikalność jej historii, niezależność własnej drogi i odmienność od Rosji, jej autochtonię, jej pogańskość i siłę jej tradycji. Zdarzało mi się czytać nie tylko te pisane po rosyjsku, ale i po białorusku. Najlepiej to robić na głos, ponieważ na fonii język białoruski jest znacznie podobniejszy do polskiego niż rosyjski. (Btw. polecam rozprawę po słowacku nt. polskiej geopolityki: Istok_Robert_Moderne_polske_geopoliticke_myslenie.pdf.)

W pewnym momencie „Krywiec” rozpączkował, pojawiły się jego klony lub forki, i to aż trzy: (1) blog autora pod intrygującym indo-europejskim tytułem „*DHER- & *MÉNTIS”, jak łatwo zgadnąć, rozkładającym nazwisko autora na IEskie rdzenie; (2) e-magazyn „Сівер” – siver.by, czyli „Альманах вялікай поўначы” (Almanach Wielkiej Północy; siver-cibep to „północ” po białorusku). Oraz (3) cytadel.org czyli „Projekt Cytadela” o wyraźniejszym od tamtych politycznym charakterze.

Rok temu Dziermant udzielił dłuższego wywiadu po polsku w kwartalniku „Polityka Narodowa”, pt. „Nawiązujemy do tradycji Wielkiego Księstwa Litewskiego” (dostępny w PDF). Kilka dni temu, 24 września 2014, napisał krótki szkic do Xportal.pl, pod tytułem „Naród jako rytuał”. Artykuł jest krótki (chętnie bym go zacytował tu w całości, nie robię tego przez szacunek do kopyrajtu) – lecz naładowany znaczeniami i bardzo go polecam. Jego treść jest dla mnie jakimś „brakującym ogniwem”, missing link, w myśleniu o narodzie, etniczności, tradycji i... o pogaństwie i szamanizmie. Kilka fragmentów:

...Co więcej, wraz z upływem czasu może się zmienić samo rozumienie narodu. Zmiany nieuchronnie następują, ale coś zawsze pozostaje. Może zmienić się język i treść kultury, może zmienić się forma polityczna i społeczeństwo, ale co jest trwałe?

Jedną z takich rzeczy jest rytuał. Rytuał, obrzęd, ceremonia od dawna były tradycyjnym sposobem umocnienia trwałości świata, uporządkowania go lub zabezpieczenia równowagi. Nie bez powodu pamięć zbiorowa potrzebuje też działań symbolicznych: świąt narodowych i religijnych, szacunku dla bohaterów, parad wojskowych, uroczystych zgromadzeń. A zatem – rytuałów.

Rytuał ma większą moc, jeśli nie jest wzięty znikąd, nie wymyślono go zupełnie nagle. Najbardziej żywotne narody – takie, które mają długą pamięć i rytuały, które przetrwały próbę czasu. Wielkanoc, Dzień św. Jerzego, Noc Kupały, Bahacz, Dziady, Boże Narodzenie, urodziny, wesele, pogrzeb to przedwieczne punkty naszego narodowego kalendarza, jakie wyznaczają czasowe ramy naszej zbiorowej tożsamości, powracają do tego, co wieczne i określają miejsce człowieka w kołowrocie życia. Święta władzy, mocy i zwycięstw również są potrzebne, ale działają tylko wtedy, kiedy nie są nostalgicznym przywołaniem minionego, ale żywym przypomnieniem na przyszłość.

W większym zakresie, naród to kolektywny rytuał.

Dodam fragment wywiadu, który najbardziej zwrócił moją uwagę:

Stad blisko do myślenia, które przedstawił dzisiaj w Tarace Karol Żelazny w „Świętej Wojnie z Terroryzmem”.