Warsztaty, które prowadzę, i które od kilku lat nazywam Twardą Ścieżką, wcześniej nazywałem „szamańskimi”. Co Twarda Ścieżka ma wspólnego z szamanizmem? Ale najpierw pytanie, co to jest szamanizm. Dobrze go definiuje Luis Eduardo Luna w artykule (zamieszczonym w Tarace) „Towards an exploration of the mind of a conquered continent. Shamanism, Sacred plants and Amerindian epistemology”. Pisze on tam m.i.:

I dalej, po czym poznać, że oto „odbywa się szamanizm”:

I dodaje ważny szczegół:

Tu od razu dodam, że w ramach Twardej Ścieżki nie stosuję psychotropowych roślin ani innych środków, nie tylko dlatego, że są w Polsce skryminalizowane, ale i dlatego, że w szamanizmie nie są konieczne – co wyżej stwierdził także Luna.

Dalej cytuję:

Na warsztatach Twardej Ścieżki robimy (prawie) wszystko z tego co wyliczył Luna: stosujemy praktyki deprywacyjne, np. zakopywanie do ziemi czy marsz transowy, i przeciążające sensorycznie, np. chodzenie po ogniu i szałas potu. Bębnimy, odosobniamy się i medytujemy. Pracujemy z głosem i oddechem, i robimy podobnie skutkujące działania, których tamten południowo-amerykański autor nie wymienił.

Czy praktyki Twardej Ścieżki prowadzą do przemian w zwierzę, do odwiedzania alternatywnych światów, do symbolicznego umierania lub widzenia i słyszenia duchów i rozmawiania z nimi? Czy zmieniają stan umysłu ze zwykłego na szamański? - I tak i nie. Jest różnica skali i czasu, którą trudno przeskoczyć. „Klasyczny” syberyjski szaman, np. z najlepiej mi znanej kultury Nieńców, terminował i praktykował przez parędziesiąt lat, właściwie przez większość życia, zanim został uznany za więcej niż szamańskiego ucznia. Curanderos, pracujący z ayahuaską, przynajmniej ci „nieudawani”, zaczynają leczyć ludzi tamtymi metodami dopiero gdy mają za sobą kilkaset własnych sesji z ayahuaską, co też zajmuje wiele lat.

Powiedzmy sobie jasno: nie można po tygodniowych warsztatach zostać szamanem. Nie można również po paru powtórzeniach takich warsztatów. Ale jeśli ktoś ma wrodzone predyspozycje, może szamańskie zdolności i umiejętności w sobie rozwinąć, chociaż wymaga to masy własnej pracy, czasu i determinacji.

Warsztaty Twardej Ścieżki są dobrym wprowadzeniem na tę drogę - i co do tego nie mam wątpliwości. Poszerzają widzenie, percepcję, świadomość. Pozwalają szamańskie stany umysłu w ogóle dostrzec. „Zaliczenie” ich pokazuje, że twój postęp w tym szamańskim kierunku w ogóle jest możliwy, że to nie jest jakaś fantazja. - Że to się dzieje naprawdę.

Dają też narzędzia-techniki do dalszej własnej pracy.

Pozostaje jeszcze jeden punkt z listy Luny:

Tu jest pewien problem. Bo szamanizm - jeśli ktoś dosłownie nazywa się "szamanem", a to, co robi, "szamanizmem" - jest u nas przeważnie traktowany podejrzliwie, jako dziwny import z obcych kultur. Ale jeśli zebrać wartości, które L. E. Luna łączy z szamanizmem, to razem składają się one na pewien wysoki poziom osobistego rozwoju, a to jest coś, co w każdym kraju warte jest uznania.